Posts Tagged ‘ Φιλοσοφία ’

Κατάρρευση.

Ο κόσμος, σε οποιαδήποτε χρονική στιγμή της ιστορίας του, στηριζόταν για την πορεία και την εξέλιξή του σε τρεις κύριους πυλώνες, τις κοινωνικές, τις επιστημονικές και τις θρησκευτικές αξίες. Ανάλογα με τον ιστορικό χρόνο, κάποιος από τους τρεις αυτούς πυλώνες κυριαρχούσε με αποτέλεσμα οι κοινωνίες να διαβιούν με ανάλογο τρόπο κι ανάλογες συνθήκες. Στον πλανήτη έχουν δημιουργηθεί καθεστώτα όλων των τύπων, θεοκρατικά, απολυταρχικά, προσωποπαγή αλλά και δημοκρατικά. Για κάθε χρονική στιγμή, αν κάποιος μελετήσει το σύστημα διακυβέρνησης θα εξάγει ασφαλές συμπέρασμα για το ποια φιλοσοφία, ποια επιστήμη αλλά και ποιο θεολογικό σύστημα υπήρχε κρυμμένο στο πίσω μέρος των παρασκηνίων και κινούσε τα νήματα.

Εκείνο το θεμελιώδες χαρακτηριστικό, το οποίο μαζί με τα θρησκευτικά, κοινωνικά και επιστημονικά ρεύματα διαδραμάτισε επίσης καίριο και καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη των κοινωνιών και στη διαμόρφωση της ιστορίας και το οποίο βρίσκεται βαθιά ριζωμένο μέσα σε κάθε άνθρωπο, είναι ο φόβος. Ο φόβος για το μέλλον το οποίο είναι έξω από τη δυνατότητα πρόβλεψής του, ο φόβος για τα φυσικά φαινόμενα που είναι αδύνατο να δαμάσει όταν αυτά εκδηλώνονται με ακραίες μορφές αλλά και ο παντοτινός και καθοριστικός για το χαρακτήρα φόβος του θανάτου. Προσπαθώντας το έλλογο ον που κυριαρχεί στον πλανήτη τις τελευταίες χιλιετίες να εξορκίσει αυτούς τους φόβους του άλλοτε στράφηκε στη θρησκεία, άλλοτε στην επιστήμη κι άλλοτε στα κοινωνικά – πολιτικά συστήματα, με όχι πάντα καλά αποτελέσματα. Οι ισορροπίες ανάμεσα σε αυτούς τους ρυθμιστικούς για την εξέλιξη των κοινωνιών παράγοντες σχεδόν ποτέ δεν βρέθηκαν στη χρυσή τους τομή. Χαρακτηριστικές τέτοιες περίοδοι ήταν ο 5ος αιώνας προ Χριστού, ανάμεσα δηλαδή στους Περσικούς πολέμους και τον Πελοποννησιακό πόλεμο αλλά και η κοινωνία των Η.Π.Α. τις δεκαετίες από το 1950 μέχρι τις αρχές του 1970.

Το φιλοσοφικό – πολιτικό – κοινωνικό, ίσως και θρησκευτικό, σύστημα του δυτικού κόσμου καθρεφτίζεται μέσα στις οικονομικές αξίες οι οποίες δοκιμάζονται στα χρόνια από την κατάρρευση της Lehman Brothers κι έπειτα. Η κατάρρευση του οικοδομήματος του δυτικού κόσμου που ονομάζεται καπιταλιστικό σύστημα δεν είναι στην πραγματικότητα απλώς μια κατάρρευση της οικονομίας αλλά κάτι πολύ βαθύτερο. Πρόκειται για κατάρρευση των πολιτικών συστημάτων, καθώς η φιλοσοφία είναι απλώς ανύπαρκτη, τουλάχιστον αυτή που έχει ανθρωποκεντρικά χαρακτηριστικά και στηρίζεται σε αξίες όπως η φιλία, ο ουμανισμός, ο αλτρουισμός, η αξιοπρέπεια και το κοινό καλό, όπως επίσης και οι θρησκείες που αποτελούν πια σάπια και δύσοσμα απομεινάρια ενός παλιού, νεκρού κόσμου. Δυστυχώς πια δεν υπάρχει το ‘εμείς’ παρά το ‘εγώ’, δεν υπάρχει το ‘θα κάνουμε’ αλλά το ‘θα κάνω’, δεν υπάρχει ο ‘συνάνθρωπος’ παρά η οικονομική αξία που αντιπροσωπεύει η εργασία του άλλου, δεν υπάρχει, τέλος, η αγάπη αλλά το συμφέρον. Ακόμα και ο έρωτας στις μέρες μας μετράται κι αποτιμείται σε οικονομικά μεγέθη, τρανό παράδειγμα του δυτικού κόσμου τα προγαμιαία συμβόλαια!

Κατά την ιστορική περίοδο των προ-Σωκρατικών φιλοσόφων αλλά και λίγο πριν τη βιομηχανική επανάσταση του 17ου αιώνα, οι επιστήμες άρχισαν να κερδίζουν έδαφος και να κυριαρχούν πάνω στους άλλους πυλώνες των κοινωνιών που έχουμε ήδη προαναφέρει. Στην πρώτη περίπτωση ακολούθησε η άνθηση της φιλοσοφίας κι επικράτησε η ανθρωποκεντρική θεώρηση των πραγμάτων με αποτέλεσμα να οδηγηθεί η ιστορία στο Χρυσό Αιώνα ενώ στη δεύτερη κυριάρχησε ακριβώς το αντίθετο, η περιθωριοποίηση της φιλοσοφίας που είχε ως κέντρο τον άνθρωπο και η αντικατάσταση αυτού από το χρήμα. Έτσι, σήμερα έχουμε οδηγηθεί στο δυτικό κόσμο σε ένα κοινωνικοπολιτικό σύστημα που έχει θεοποιήσει το χρήμα και που όλες οι εξουσίες πηγάζουν από αυτό και δρουν υπέρ αυτού. Έχοντας ήδη στις μέρες μας προεξοφλήσει τις μελλοντικές οικονομικές προσόδους ακόμα και των αγέννητων δισέγγονών μας προκειμένου να γεμίσουν τα θησαυροφυλάκια μιας διεθνούς οικονομικής ελίτ, το σύστημα καταρρέει, παρασύροντας μαζί του ανθρώπους, θεσμούς, ήθη αλλά και την αξιοπρέπεια που τόσο σημαντικό ρόλο έχει διαδραματίσει ειδικά για την ψυχοσύνθεση των Ελλήνων. Ο μοναδικός ίσως τρόπος για να ξεπεράσει ο δυτικός κόσμος την δύσκολη κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει, είναι να στρέψει το βλέμμα του αλλά και το λογισμό του στον άνθρωπο. Το ‘εγώ’ να γίνει ‘εμείς’ και το ‘δικό μου’ να γίνει ‘δικό μας’. Η συλλογικότητα να αντικαταστήσει τον ατομικισμό και μέσα από κοινωνικούς θεσμούς με ειλικρινή προσπάθεια να διώξουμε από τις κοινωνίες μας ότι κακό υπάρχει που δρα ως βαρίδι και μας παρασέρνει στον πάτο. Το πρόβλημα δεν είναι αμιγώς οικονομικό, το πρόβλημα είναι πρωτίστως φιλοσοφικό, από την οπτική της θέσεως ξανά του ανθρώπου στο κέντρο της λήψης των αποφάσεων και της εξέλιξης, πολιτικό, κοινωνικό και δευτερευόντως οικονομικό. Το μόνο που ευχόμαστε είναι τα παραδείγματα και οι διδαχές του παρελθόντος να γίνουν μάθημα για το σήμερα και οδηγός για το αύριο.

Advertisements

Από την Ασκητική

του Ν. Καζαντζάκη.

Απόσπασμα:

«Καθένας έχει το δρόμο τον εδικό του

που τόνε φέρνει στη λύτρωση – ο ένας

την αρετή, ο άλλος την κακία.

Αν ο δρόμος που οδηγάει στη λύτρωση

σου είναι η αρρώστια, η ψευτιά, η ατιμία,

χρέος σου είναι να βυθιστείς στην αρρώστια,

στην ψευτιά, στην ατιμία, για να τις νικήσεις.

Αλλιώς δε σώζεσαι.

Αν ο δρόμος που οδηγάει στη λύτρωση

σου είναι η αρετή, η χαρά, η αλήθεια,

χρέος σου είναι να βυθιστείς στην αρετή,

στην χαρά, στην αλήθεια, για να τις νικήσεις,

να τις αφήσεις πίσω σου.

Αλλιώς δε σώζεσαι.

Δεν πολεμούμε τα σκοτεινά μας πάθη με

νηφάλια, αναιμικιά, ουδέτερη, πάνω από

τα πάθη αρετή. Παρά με άλλα σφοδρότερα πάθη.

Αφήνουμε τη θύρα μας ανοιχτή στην

αμαρτία. Δε βουλώνουμε τ’ αυτιά μας να

μην ακούσουμε τις Σειρήνες. Δε δενόμαστε

από το φόβο στο κατάρτι μιας μεγάλης

ιδέας, μήτε παρατούμε το καράβι και

χανόμαστε γρικώντας, φιλώντας τις Σειρήνες.

Παρά εξακολουθούμε την πορεία μας,

αρπάζουμε και ρίχνουμε τις Σειρήνες στο

καράβι μας και ταξιδεύουν κι αυτές μαζί μας.»

 Ασκητική Ν. Καζαντζάκη – Εκδόσεις Καζαντζάκη.

Αξίζει να ρίξετε μια ματιά στης Καρυάτιδας εδώ και στου Κουφετάριου εδώ.

Στάση ζωής

 

Ο Σάρτρ είπε ότι ο άνθρωπος είναι καταδικασμένος να είναι ελεύθερος. Δε δημιούργησε μόνος του τον εαυτό του, ωστόσο από τη στιγμή που υπάρχει είναι υπεύθυνος για τις πράξεις του. Ο κάθε άνθρωπος δημιουργεί τον εαυτό του αλλά οι πράξεις του έχουν αντίκτυπο σε όλους. Δε θα μιλήσουμε βεβαίως για τον υπαρξισμό εδώ αλλά θα προσπαθήσουμε να κάνουμε μια διερεύνηση αυτού που ονομάζουμε “Στάση ζωής” και η εισαγωγή αυτή είναι ενδεχομένως η καταλληλότερη.

Καθένας από εμάς, τόσο λόγω κάποιων εξωγενών παραγόντων, όπως η παιδεία του, οι κοινωνικές συνθήκες μέσα στις οποίες ζει και δρα, οι παραδόσεις του όσο και κάποιων ενδογενών, όπως η σύνθεση του γενετικού του υλικού, διαμορφώνει κάποιες πεποιθήσεις πάνω στις οποίες εδράζει την καθημερινή του συμπεριφορά αλλά και την πορεία του στη ζωή. Άλλος πιστεύει στο Θεό κι άλλος όχι. Άλλος αν βρει ένα πορτοφόλι θα το παραδώσει στον ιδιοκτήτη του κι άλλος όχι. Κάποιος έχει ως μέσο επιβολής της γνώμης του τη βία κι άλλος το διάλογο. Όλες αυτές οι συμπεριφορές έχουν μια αιτία η οποία τις επιβάλλει, μερικές φορές δε σε σημείο ψυχαναγκασμού. Ποια θα μπορούσε λοιπόν να είναι αυτή η αιτία (αιτίες) και γιατί συμβαίνει ο άνθρωπος στην πορεία της ζωής του να απορρίπτει αξιώματα που στο παρελθόν είχε ενστερνιστεί και υπερασπιζόταν σθεναρά;

Χωρίς βεβαίως να είμαστε απόλυτοι, ένας πολύ σημαντικός παράγοντας είναι το γενετικό μας υλικό, η ουσία από την οποία έχουμε δημιουργηθεί και η οποία διαμορφώνει τόσο το φαινότυπό μας, το παρουσιαστικό μας, όσο και το χαρακτήρα μας, αν δεχτούμε ότι αυτός είναι αποτέλεσμα του δικτύου των νευρώνων μας και των διεργασιών που γίνονται μέσα σ’ αυτούς. Αυτός ο παράγοντας όμως αποτελεί μια παράμετρο που είναι δύσκολο τόσο να εξεταστεί και να διερευνηθεί όσο και να αναδιαμορφωθεί κι έτσι ίσως θα ήταν σκόπιμο να μη συμπεριληφθεί στο σκεπτικό μας παρά μόνο ως η αναφορά που έγινε εδώ.

Η οικογένεια, ως η πρώτη μορφή στοιχειώδους κοινωνικής δομής, αποτελεί το πρωταρχικό παράδειγμα για τους νέους ανθρώπους. Η μάνα κι ο πατέρας, μέσα από τη φιλοσοφία – στάση ζωής τους, περνούν, έστω και υποσυνείδητα, τη φιλοσοφία τους αυτή στους απογόνους τους. Αποτελούν το παράδειγμα το οποίο τα παιδιά μιμούνται. Τι είναι όμως εκείνο που κάνει τα παιδιά της ίδιας οικογένειας να έχουν ενίοτε διαφορετική στάση ζωής; Ίδια παραδείγματα, ίδια καθημερινότητα, παρόμοιο περίπου γενετικό υλικό, κι όμως όλοι μας έχουμε συναντήσει περιπτώσεις που αδέρφια έχουν τελείως διαφορετικές απόψεις.

Σίγουρα, μεγάλο ρόλο διαδραματίζει τόσο η παιδεία όσο και η κοινωνία. Η παιδεία μέσα από τις παρεχόμενες γνώσεις και η κοινωνία δια του αξιακού συστήματος με το οποίο λειτουργεί και υφίσταται. Στον ελληνικό χώρο, θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί ότι η παιδεία έχει σαφώς προσανατολιστεί σε εξειδικευμένα και τεχνικά ζητήματα και δεν είναι πλέον αγωγός διδαγμάτων και αξιών, οπότε η συμβολή της σίγουρα είναι μετρήσιμη αλλά είναι σχετικά μικρή. Ο κοινωνικός ιστός από την άλλη, με τα πρότυπα που προβάλλει κάθε συγκεκριμένη ιστορική περίοδο, έχει μεγαλύτερη βαρύτητα σ’ αυτό που λέμε διαμόρφωση χαρακτήρα, ο οποίος με τη σειρά του σμιλεύει τη στάση ζωής του καθενός μας. Σε μια θεοκρατούμενη για παράδειγμα κοινωνία, η φιλοσοφία της ζωής είναι εγγύτερα στο Θείο και την ενασχόληση με αντίστοιχες πρακτικές, ενώ σε μια εμπόλεμη κοινωνία, η φιλοσοφία της ζωής έχει τελείως διαφορετικό χαρακτήρα, όπως διαφορετικό χαρακτήρα θα έχει σε μια κλειστή κοινωνία ενός χωριού από ότι σε μια πλουραλιστική από άποψη θεσμών και συνηθειών κοινωνία μιας μεγαλούπολης.

Μπορεί ο άνθρωπος να συνειδητοποιήσει εύκολα και να διακρίνει τις καταβολές αυτές, ώστε να έχει τη δυνατότητα να τις φιλτράρει μέσα του και να καταλήξει στη στάση ζωής που πραγματικά επιθυμεί; Ή είναι δέσμιος των συμπεριφορών, των προκαταλήψεων και των συνθηκών που θεωρεί ότι είναι δεδομένες και δεν μπορούν να αλλαχτούν. Μπορεί ο ζωσμένος εκρηκτικά να σκεφτεί ότι ο στόχος του είναι κι αυτός άνθρωπος και μάλιστα αδερφός του; Ή θεωρεί ότι με τη στάση του επιτελεί ιερό καθήκον; Μπορεί ο υπάλληλος στην Ελλάδα να συνειδητοποιήσει ότι είναι υπηρέτης του κοινωνικού συνόλου και όχι δυνάστης του; Ότι πρέπει να εργάζεται περισσότερο και σκληρότερα από όλους τους άλλους;

Κατά καιρούς, η ιστορία έχει να επιδείξει κάποιες τάσεις που επικρατούν και οι οποίες έχουν πιστούς ακολούθους, άλλες φορές λίγους κι άλλες φορές πολλούς. Κι αυτές οι τάσεις γίνονται τρόπος ζωής ενώ μερικές φορές υιοθετούνται και κάποια χαρακτηριστικά γνωρίσματα για να υπάρχει ταυτοποίηση αλλά και διαχωρισμός από άλλες κοινωνικές ομάδες. Πολλά μπορούν να αναφερθούν ως παραδείγματα από χορτοφάγους (vegetarians) και emo μέχρι και ακραίες καταστάσεις εθνικιστών κλπ. Όλη αυτή η διαμορφούμενη κατά καιρούς φιλοσοφία προκύπτει είτε από επιστημονικά δεδομένα και εξελίξεις είτε από πολιτικές σκέψεις και σκοπιμότητες, οι οποίες διαχέονται έντεχνα στον πληθυσμό σπέρνοντας νέα κάθε φορά ήθη είτε ακόμα κι από κοσμοθεωρίες που κατά καιρούς φροντίζουν να αναζωπυρώνουν τη σφαίρα επιρροής τους έλκοντας νέους οπαδούς. Η αποδοχή όλων αυτών καθορίζει τη στάση ζωής μιας μερίδας ανθρώπων οι οποίοι δρουν κι ενεργούν σύμφωνα με τις επιταγές τους.

Η βιολογική εξέλιξη όμως του ανθρώπου και ο χρόνος που περνά αλλοιώνει αυτές τις πεποιθήσεις και τροποποιεί τη στάση ζωής. Που πήγαν όλα εκείνα τα παιδιά των λουλουδιών της δεκαετίας του 60; Γιατί ενσωματώθηκαν στο κατεστημένο; Γιατί οι επαναστάτες του Πολυτεχνείου που ευαγγελίζονταν την παιδεία και την ελευθερία τώρα πολιτεύονται και θεσμοθετούν φτιάχνοντας νόμους αντιδημοκρατικούς; Γιατί κοινωνίες ολόκληρες έχουν αλλάξει τρόπο και στάση ζωής και μάλιστα μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα; Όπως στη χώρα μας που από τη δεκαετία του 90 και μετά η χειρωνακτική εργασία και η πρωτογενής παραγωγή έγιναν είδος προς εξαφάνιση για τους ημεδαπούς; Είναι θέμα οικονομικό; Μήπως πολιτικό ή κοινωνικό; Συνδράμει και η παιδεία; Είναι συνδυασμός όλων των παραπάνω; Ή είναι κάτι άλλο, αδιόρατο, που επενεργεί στο υποσυνείδητό μας και μας οδηγεί από τη μια φιλοσοφία ζωής στην άλλη; Είναι η φυσική εξέλιξη μήπως;

Λίγα σκόρπια λόγια από τη φιλοσοφία του Επίκουρου.

Image: Idea go / FreeDigitalPhotos.net

Κι αφού μέχρι εδώ με οδήγησε της σκέψης μου ο δρόμος, να δείξω πως ο κόσμος αποτελείται από σώματα γεννημένα θνητά, …, κι ακόμα, με τι τρόπο γλίστρησε μες τις καρδιές ο φόβος των θεών, που καθαγιάζει σ’ ολόκληρη την οικουμένη ναούς, λίμνες και άλση, αγάλματα και βωμούς. Και θα σου δείξω με ποια δύναμη η οδηγήτρα Φύση κυβερνά του Ήλιου την πορεία και της Σελήνης τις τροχιές, να μη νομίσεις πως έχουν δική τους βούληση κι ελεύθερα διαβαίνουν σε ουρανό και γη….ή ότι θέλημα θεού τα κάνει και κινούνται.

Μην τύχει και σου φορέσει η θρησκεία χαλινάρι και πεις πως η γης κι ο ήλιος κι ο ουρανός, ο ωκεανός και τα άστρα και η σελήνη έχουνε σώμα θεϊκό και πρέπει να είναι αιώνια…

Χρειάζεται να στοχαζόμαστε όσα φέρνουν την ευτυχία, αφού όταν την έχουμε, έχουμε τα πάντα, κι όταν αυτή απουσιάζει κάνουμε τα πάντα για να την αποκτήσουμε.

Στη θεωρητική – φιλοσοφική συζήτηση κερδισμένος βγαίνει ο ηττημένος γιατί έμαθε κάτι παραπάνω. (Σημείωση: Αρκεί να παραδεχτεί ότι έχασε, πράγμα σπάνιο στις μέρες μας αφού όλοι μας έχουμε δίκιο για όλα και σχεδόν όλοι οι άλλοι άδικο!)

Δεν μπορεί κανείς να απαλλαγεί από τους φόβους του για τα ποιο σημαντικά πράγματα αν δε γνωρίζει ποια είναι η φύση του σύμπαντος και δίνει βάση στους μύθους που λέγονται γι’ αυτό.

Δεν το δέχομαι ότι τα μάτια ξεγελούν, γιατί δουλειά τους είναι να βλέπουν που είναι το φως και που η σκιά.

Για όποιον το λίγο δεν είναι αρκετό τίποτα δεν είναι αρκετό. (ή αλλιώς, όποιος δεν ευχαριστιέται με τα λίγα δεν ευχαριστιέται με τίποτα!).

Κακό πράγμα η ανάγκη αλλά δεν είναι αναγκαίο να ζεις υπό καθεστώς ανάγκης.

Αρχή και ρίζα παντός αγαθού είναι η ηδονή του στομαχιού, ακόμα και η σοφία και οι υψηλοί στοχασμοί σ’ αυτή στηρίζονται. (Με εξαίρεση ίσως τον Διογένη τον κυνικό;)

Δεν έχουμε τόσο ανάγκη τη βοήθεια τω φίλων, όσο την πεποίθηση ότι η βοήθειά τους θα είναι η ιδανική.

Μη σε απασχολεί τι τρως και τι πίνεις, αλλά με ποιους τρως και πίνεις.


Έπεσα πάνω τους τις προάλλες κι είπα να τα μοιραστώ μαζί σας…

Καμιά φορά είναι χρήσιμο να παίρνουμε το μυαλό μας από την καθημερινότητα και να σκεφτόμαστε λίγο διαφορετικά…

Επί τη ευκαιρία, προτείνω να ρίξετε μια ματιά στο Google Art Project, το οποίο χρησιμοποιώντας τη γνωστή τεχνική από το StreetView, σας ξεναγεί σε πολλά γνωστά μουσεία του κόσμου και εμφανίζει κάποια από τα έργα που εκτίθενται στην αστρονομική ανάλυση των 7 GigaPixel! Καλή ξενάγηση…

Αρέσει σε %d bloggers: