Posts Tagged ‘ Τάσεις ’

Στάση ζωής

 

Ο Σάρτρ είπε ότι ο άνθρωπος είναι καταδικασμένος να είναι ελεύθερος. Δε δημιούργησε μόνος του τον εαυτό του, ωστόσο από τη στιγμή που υπάρχει είναι υπεύθυνος για τις πράξεις του. Ο κάθε άνθρωπος δημιουργεί τον εαυτό του αλλά οι πράξεις του έχουν αντίκτυπο σε όλους. Δε θα μιλήσουμε βεβαίως για τον υπαρξισμό εδώ αλλά θα προσπαθήσουμε να κάνουμε μια διερεύνηση αυτού που ονομάζουμε “Στάση ζωής” και η εισαγωγή αυτή είναι ενδεχομένως η καταλληλότερη.

Καθένας από εμάς, τόσο λόγω κάποιων εξωγενών παραγόντων, όπως η παιδεία του, οι κοινωνικές συνθήκες μέσα στις οποίες ζει και δρα, οι παραδόσεις του όσο και κάποιων ενδογενών, όπως η σύνθεση του γενετικού του υλικού, διαμορφώνει κάποιες πεποιθήσεις πάνω στις οποίες εδράζει την καθημερινή του συμπεριφορά αλλά και την πορεία του στη ζωή. Άλλος πιστεύει στο Θεό κι άλλος όχι. Άλλος αν βρει ένα πορτοφόλι θα το παραδώσει στον ιδιοκτήτη του κι άλλος όχι. Κάποιος έχει ως μέσο επιβολής της γνώμης του τη βία κι άλλος το διάλογο. Όλες αυτές οι συμπεριφορές έχουν μια αιτία η οποία τις επιβάλλει, μερικές φορές δε σε σημείο ψυχαναγκασμού. Ποια θα μπορούσε λοιπόν να είναι αυτή η αιτία (αιτίες) και γιατί συμβαίνει ο άνθρωπος στην πορεία της ζωής του να απορρίπτει αξιώματα που στο παρελθόν είχε ενστερνιστεί και υπερασπιζόταν σθεναρά;

Χωρίς βεβαίως να είμαστε απόλυτοι, ένας πολύ σημαντικός παράγοντας είναι το γενετικό μας υλικό, η ουσία από την οποία έχουμε δημιουργηθεί και η οποία διαμορφώνει τόσο το φαινότυπό μας, το παρουσιαστικό μας, όσο και το χαρακτήρα μας, αν δεχτούμε ότι αυτός είναι αποτέλεσμα του δικτύου των νευρώνων μας και των διεργασιών που γίνονται μέσα σ’ αυτούς. Αυτός ο παράγοντας όμως αποτελεί μια παράμετρο που είναι δύσκολο τόσο να εξεταστεί και να διερευνηθεί όσο και να αναδιαμορφωθεί κι έτσι ίσως θα ήταν σκόπιμο να μη συμπεριληφθεί στο σκεπτικό μας παρά μόνο ως η αναφορά που έγινε εδώ.

Η οικογένεια, ως η πρώτη μορφή στοιχειώδους κοινωνικής δομής, αποτελεί το πρωταρχικό παράδειγμα για τους νέους ανθρώπους. Η μάνα κι ο πατέρας, μέσα από τη φιλοσοφία – στάση ζωής τους, περνούν, έστω και υποσυνείδητα, τη φιλοσοφία τους αυτή στους απογόνους τους. Αποτελούν το παράδειγμα το οποίο τα παιδιά μιμούνται. Τι είναι όμως εκείνο που κάνει τα παιδιά της ίδιας οικογένειας να έχουν ενίοτε διαφορετική στάση ζωής; Ίδια παραδείγματα, ίδια καθημερινότητα, παρόμοιο περίπου γενετικό υλικό, κι όμως όλοι μας έχουμε συναντήσει περιπτώσεις που αδέρφια έχουν τελείως διαφορετικές απόψεις.

Σίγουρα, μεγάλο ρόλο διαδραματίζει τόσο η παιδεία όσο και η κοινωνία. Η παιδεία μέσα από τις παρεχόμενες γνώσεις και η κοινωνία δια του αξιακού συστήματος με το οποίο λειτουργεί και υφίσταται. Στον ελληνικό χώρο, θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί ότι η παιδεία έχει σαφώς προσανατολιστεί σε εξειδικευμένα και τεχνικά ζητήματα και δεν είναι πλέον αγωγός διδαγμάτων και αξιών, οπότε η συμβολή της σίγουρα είναι μετρήσιμη αλλά είναι σχετικά μικρή. Ο κοινωνικός ιστός από την άλλη, με τα πρότυπα που προβάλλει κάθε συγκεκριμένη ιστορική περίοδο, έχει μεγαλύτερη βαρύτητα σ’ αυτό που λέμε διαμόρφωση χαρακτήρα, ο οποίος με τη σειρά του σμιλεύει τη στάση ζωής του καθενός μας. Σε μια θεοκρατούμενη για παράδειγμα κοινωνία, η φιλοσοφία της ζωής είναι εγγύτερα στο Θείο και την ενασχόληση με αντίστοιχες πρακτικές, ενώ σε μια εμπόλεμη κοινωνία, η φιλοσοφία της ζωής έχει τελείως διαφορετικό χαρακτήρα, όπως διαφορετικό χαρακτήρα θα έχει σε μια κλειστή κοινωνία ενός χωριού από ότι σε μια πλουραλιστική από άποψη θεσμών και συνηθειών κοινωνία μιας μεγαλούπολης.

Μπορεί ο άνθρωπος να συνειδητοποιήσει εύκολα και να διακρίνει τις καταβολές αυτές, ώστε να έχει τη δυνατότητα να τις φιλτράρει μέσα του και να καταλήξει στη στάση ζωής που πραγματικά επιθυμεί; Ή είναι δέσμιος των συμπεριφορών, των προκαταλήψεων και των συνθηκών που θεωρεί ότι είναι δεδομένες και δεν μπορούν να αλλαχτούν. Μπορεί ο ζωσμένος εκρηκτικά να σκεφτεί ότι ο στόχος του είναι κι αυτός άνθρωπος και μάλιστα αδερφός του; Ή θεωρεί ότι με τη στάση του επιτελεί ιερό καθήκον; Μπορεί ο υπάλληλος στην Ελλάδα να συνειδητοποιήσει ότι είναι υπηρέτης του κοινωνικού συνόλου και όχι δυνάστης του; Ότι πρέπει να εργάζεται περισσότερο και σκληρότερα από όλους τους άλλους;

Κατά καιρούς, η ιστορία έχει να επιδείξει κάποιες τάσεις που επικρατούν και οι οποίες έχουν πιστούς ακολούθους, άλλες φορές λίγους κι άλλες φορές πολλούς. Κι αυτές οι τάσεις γίνονται τρόπος ζωής ενώ μερικές φορές υιοθετούνται και κάποια χαρακτηριστικά γνωρίσματα για να υπάρχει ταυτοποίηση αλλά και διαχωρισμός από άλλες κοινωνικές ομάδες. Πολλά μπορούν να αναφερθούν ως παραδείγματα από χορτοφάγους (vegetarians) και emo μέχρι και ακραίες καταστάσεις εθνικιστών κλπ. Όλη αυτή η διαμορφούμενη κατά καιρούς φιλοσοφία προκύπτει είτε από επιστημονικά δεδομένα και εξελίξεις είτε από πολιτικές σκέψεις και σκοπιμότητες, οι οποίες διαχέονται έντεχνα στον πληθυσμό σπέρνοντας νέα κάθε φορά ήθη είτε ακόμα κι από κοσμοθεωρίες που κατά καιρούς φροντίζουν να αναζωπυρώνουν τη σφαίρα επιρροής τους έλκοντας νέους οπαδούς. Η αποδοχή όλων αυτών καθορίζει τη στάση ζωής μιας μερίδας ανθρώπων οι οποίοι δρουν κι ενεργούν σύμφωνα με τις επιταγές τους.

Η βιολογική εξέλιξη όμως του ανθρώπου και ο χρόνος που περνά αλλοιώνει αυτές τις πεποιθήσεις και τροποποιεί τη στάση ζωής. Που πήγαν όλα εκείνα τα παιδιά των λουλουδιών της δεκαετίας του 60; Γιατί ενσωματώθηκαν στο κατεστημένο; Γιατί οι επαναστάτες του Πολυτεχνείου που ευαγγελίζονταν την παιδεία και την ελευθερία τώρα πολιτεύονται και θεσμοθετούν φτιάχνοντας νόμους αντιδημοκρατικούς; Γιατί κοινωνίες ολόκληρες έχουν αλλάξει τρόπο και στάση ζωής και μάλιστα μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα; Όπως στη χώρα μας που από τη δεκαετία του 90 και μετά η χειρωνακτική εργασία και η πρωτογενής παραγωγή έγιναν είδος προς εξαφάνιση για τους ημεδαπούς; Είναι θέμα οικονομικό; Μήπως πολιτικό ή κοινωνικό; Συνδράμει και η παιδεία; Είναι συνδυασμός όλων των παραπάνω; Ή είναι κάτι άλλο, αδιόρατο, που επενεργεί στο υποσυνείδητό μας και μας οδηγεί από τη μια φιλοσοφία ζωής στην άλλη; Είναι η φυσική εξέλιξη μήπως;

Advertisements
Advertisements
Αρέσει σε %d bloggers: