Posts Tagged ‘ Παιδεία ’

Je suis Charlie (?)

paris

Το ερώτημα αν η σάτιρα έχει όρια και μέχρι που αυτή μπορεί να φτάσει είναι εξαιρετικά δύσκολο να απαντηθεί. Υπάρχουν επιχειρήματα που μπορούν να πείσουν έναν σκεπτόμενο άνθρωπο είτε για τη μια είτε για την άλλη άποψη. Το λεπτό σημείο όμως σε μια τέτοια συζήτηση είναι το αν και κατά πόσο τίθενται όρια στην ελευθερία της έκφρασης από τη μια και του σεβασμού των πιστεύω από την άλλη και ο καλύτερος φορέας για τη συλλογιστική αυτή δεν μπορεί να πηγάζει από πουθενά αλλού παρά μόνο από την παιδεία αλλά και το κοινωνικό υπόβαθρο στο οποίο απευθύνεται αλλά και παράγεται η σάτιρα.

Ολόκληρος ο πλανήτης έχει συγκλονιστεί από τη δολοφονική επίθεση στα γραφεία του περιοδικού Charlie Hebdo στη γαλλική πρωτεύουσα. Οι δράστες, εμφορμούμενοι από το γεγονός πως η απεικόνιση του Προφήτη του Ισλάμ είναι μια ανίερη πράξη αποφάσισαν να τιμωρήσουν τους υπεύθυνους, δικάζοντάς τους και καταδικάζοντάς τους εις θάνατο χωρίς καν να απολογηθούν. Στο μυαλό των ανθρώπων αυτών, όπως άλλωστε στο μυαλό κάθε φανατισμένου ανθρώπου που το οπτικό του πεδίο περιορίζεται από τα στενά πλαίσια του δόγματος που πιστεύει ή που θεωρεί ως τη μοναδική αλήθεια, η τιμωρία και ο θάνατος των συντακτών του περιοδικού ήταν ένα ιερό καθήκον το οποίο έπρεπε πάση θυσία να φέρουν εις πέρας. Η αξία της ανθρώπινης ζωής, αλλά και κάθε άλλη αξία, είναι σε δεύτερη μοίρα ή ενδεχομένως δεν αποτελεί καν αξία. (Η εκτέλεση των ανθρώπων αυτών έπρεπε να γίνει πραγματικότητα προκειμένου να σωθεί η ψυχή των εκτελεστών όταν θα έρθει το πλήρωμα του χρόνου και θα κριθεί. Μήπως τελικά τα δόγματα παράγουν εγωιστές αλλά και παράφρονες ανθρώπους;… θα αναρωτηθεί εύλογα ένας ουδέτερος παρατηρητής)

Δυστυχώς η ιστορία έχει να επιδείξει σωρεία τέτοιων γεγονότων, τα οποία, όπως έχει τελικά αποδειχτεί, έχουν τις ρίζες των αιτιών που τα προκάλεσαν κάπου αλλού! Θα ήταν τουλάχιστον ηλίθιο, αν ισχυριστεί κανείς πως ο απλός πιστός μιας θρησκείας έχει κάποια σχέση με τον άνθρωπο που κρατάει το μαχαίρι ή το όπλο και σκοτώνει λόγω μίσους. Διότι το μίσος και η μισαλλοδοξία είναι επίκτητα χαρακτηριστικά του ανθρώπου και όχι έμφυτα, χαρακτηριστικά τα οποία δυστυχώς διδάσκοντα! Τα συμφέροντα λοιπόν πίσω από το κύμα αυτό των επιθέσεων, έχουν βρει γόνιμο έδαφος στα μυαλά απαίδευτων ανθρώπων κι έχουν σπείρει τα ανίερα σχέδιά τους καμουφλαρισμένα πίσω από τις θρησκευτικές διαφορές. Ο σκοπός τους δεν είναι άλλος από τη διασπορά του φόβου σε ολόκληρο τον πλανήτη. Φόβος, ο οποίος θα οδηγήσει αναμφίβολα στη λήψη μέτρων για την ‘προστασία’ μας, με άλλα λόγια, μέτρων που στόχο θα έχουν να περιορίσουν την ελευθερία. Ελευθερία κινήσεων, ελευθερία αποφάσεων, ελευθερία στην καθημερινότητα, ελευθερία λόγου, αλλά το χειρότερο, ελευθερία σκέψης!

Κάθε σύστημα που προσπαθεί να επιβληθεί και βεβαίως να κυβερνήσει, θέλει να μπορεί να επιβάλλει τις αποφάσεις του. Αυτό, σε μια ιδανική κοινωνία κι έναν ιδανικό πλανήτη κατ’ επέκταση, θα προϋπόθετε εξύψωση της παιδείας με σκοπό τη δημιουργία υγιώς σκεπτόμενων πολιτών με τους οποίους κάθε αρχή θα μπορούσε να συνδιαλέγεται και να λαμβάνει αποφάσεις. Η ουτοπία αυτή όμως ουδέποτε υπήρξε και είναι κοινώς αποδεκτό πως είναι πολύ δύσκολο να υπάρξει, οπότε τα συστήματα λήψης των αποφάσεων χρησιμοποιούν την πιο εύκολη οδό προς εκπλήρωση των σκοπών τους. Το φανατισμό και το διχασμό. Κοσμοθεωρίες, θρησκείες, πολιτικά κόμματα ακόμα αθλητικά σωματεία γίνονται εργαλεία στα χέρια των ισχυρών προκειμένου να αδυνατίσουν τους κοινωνικούς δεσμούς, να αποπροσανατολίσουν και τελικά να βάλουν ισχυρές κι αδιαπέραστες διαχωριστικές γραμμές ανάμεσα στους ανθρώπους.

Αντίδοτο ή κάποια θαυματουργή λύση είναι δύσκολο να υπάρξει. Αρχή και τέλος σε κάθε κοινωνία είναι η παιδεία της (σ.σ. όχι η εκπαίδευση της). Αν εμείς οι απλοί πολίτες των κοινωνιών του παγκόσμιου πια χωριού στο οποίο ζούμε θέλουμε αύριο τέτοια γεγονότα να μην υπάρξουν ξανά, θα πρέπει να μάθουμε στα παιδιά μας την αξία της ανθρώπινης ζωής αλλά και του σεβασμού στα πιστεύω του άλλου. Όποια κι αν είναι αυτά…

Παιδείας συνέχεια.

Σε προηγούμενη ανάρτησή μου για την Παιδεία, η Τόνια, μαθήτρια της Β’ Λυκείου, έδωσε μια απάντηση για το ζήτημα, η οποία έχω την εντύπωση πως αντικατοπτρίζει τη ζοφερή πραγματικότητα που επικρατεί στα σχολεία. Την παραθέτω αυτούσια:

«Όντας ακόμα μαθήτρια Λυκείου, εξακολουθώ να αποτελώ ένα από τα θύματα του “πανέξυπνου” εκπαιδευτικού μας συστήματος… Κι αυτό γιατί ο μαθητής, ιδιαίτερα αφού πατήσει τα 17 και εισαχθεί στη Β Λυκείου όχι μόνο καλείται, αλλά ουσιαστικά αναγκάζεται να σταματήσει να ονειρεύεται, να ερωτεύεται, να απολαμβάνει τη ζωή, να χαίρεται! Καλείται, σε μια ηλικία στην οποία δεν έχει ακόμα συνειδητοποιήσει ποιος πραγματικά είναι, τι θέλει και ποιος είναι ο προορισμός του σ’ αυτό το ταξίδι που ονομάζεται ζωή (γεγονός που φυσικά αποτελεί απόρροια των λανθασμένων εκπαιδευτικών στόχων) να πάρει μία από τις πιο βαρυσήμαντες και καθοριστικές αποφάσεις, σχετικά με το επαγγελματικό του μέλλον… Και όλοι υποκρίνονται πως αυτό είναι το απόλυτα φυσικό… Κανείς δεν ενδιαφέρεται για την ψυχή αυτού του άκρως ταλαιπωρημένου νέου που καθημερινά χτυπιέται αλύπητα και στοιβάζεται σε σκοτεινές αίθουσες παραμελημένων σχολικών κτιρίων…
Για να μην αναφερθώ στην παραπαιδεία, αλλά και στους βαριεστημένους εκπαιδευτικούς, που ναρκωμένοι μέσα στην δημοσιοϋπαλληλική τους ραστώνη, εστιάζουν απλά και μόνο στη διεκπεραίωση μιας βασικής ύλης… Και κάποιοι ούτε καν αυτό, πιστέψτε με!!! Ιδιαίτερα σε μια εποχή στην οποία όλοι μας βιώνουμε μια μείζονα εκπαιδευτική κρίση, πιστεύω ότι δεν είναι λογικό να θεωρούμε πλέον δεδομένο ότι ο κάθε μαθητής έχει την οικονομική δυνατότητα να πληρώσει τα δίδακτρα για κάποιο ιδιωτικό εκπαιδευτήριο, φροντιστήριο… Και παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν ακόμα “καθηγητές” (δε θα ‘πρεπε καν να ονομάζονται έτσι, αμαυρώνεται η ίδια η λέξη) που αρνούνται να κάτσουν κάποια λεπτά παραπάνω ή να κάνουν ενισχυτική διδασκαλία, παραπέμποντας οι ίδιοι τους μαθητές στους φροντιστηριούχους και μάλιστα μιλώντας τους και άσχημα γιατί τόλμησαν να ζητήσουν μια τέτοια βοήθεια! Και μιλώ καθαρά από προσωπική εμπειρία…
Πού έχουμε φτάσει… Και ρωτάμε γιατί η χώρα μας, αλλά και όλος ο πλανήτης θα μπορούσα να πω, έχει περιπέσει σε μία εξαθλιωτική κατάσταση… Μα γιατί από τα πρώτα χρόνια της ζωής του ανθρώπου, δεν οικοδομούνται αυτόνομες και ολοκληρωμένες προσωπικότητες, που αγωνίζονται ατέρμονα να αγγίξουν την αυτοπραγμάτωση… Χτίζονται, αντίθετα, άνθρωποι μονομερείς, άψυχα και τεχνοκρατικά “μηχανήματα” χωρίς ουσιαστική, ανθρωπιστική παιδεία, αξίες και πάγια ιδανικά…»

Γράφει: «…σε μια ηλικία στην οποία δεν έχει ακόμα συνειδητοποιήσει ποιος πραγματικά είναι, τι θέλει και ποιος είναι ο προορισμός του σ’ αυτό το ταξίδι που ονομάζεται ζωή … να πάρει μία από τις πιο βαρυσήμαντες και καθοριστικές αποφάσεις…». Πραγματικά, το σύστημα είναι τέτοιο που δεν αφήνει περιθώρια να συνειδητοποιήσει ο νέος άνθρωπος την πραγματική του κλίση και να οδεύσει προς αυτή. Παρά διαβαίνει ένα δρόμο που του καθορίζει στην κυριολεξία τη ζωή χωρίς να του δίνεται καν η δυνατότητα να αλλάξει την πορεία αν καταλάβει ότι κάτι δεν είναι σωστό με την επιλογή του αυτή. Και το χειρότερο απ’ όλα είναι το γεγονός ότι η εισαγωγή σε κάποιο ίδρυμα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης έχει καθιερωθεί ως ένα κοινωνικό σύμβολο που ξεχωρίζει τους «επιτυχημένους» από τους «αποτυχημένους» νέους. Θαρρείς κι ο άνεργος γιατρός ότι είναι πιο πετυχημένος από τον υδραυλικό που δεν προλαβαίνει τις δουλειές του. Οι κοινωνικές συμβάσεις, τουλάχιστον στη χώρα μας, κατατάσσουν τον κάτοχο του πανεπιστημιακού πτυχίου σε καλύτερη θέση από τον ελεύθερο επαγγελματία ή τον ιδιοκτήτη μιας επιτυχημένης επιχείρησης που όμως στερείται του ακαδημαϊκού τίτλου. Σίγουρα βεβαίως, το πτυχίο είναι εκτός από επαγγελματικό πλεονέκτημα κι ένα εφόδιο ζωής και σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να το υποτιμούμε, αλλά τι γίνεται στην περίπτωση που κάποιος με κλίση για παράδειγμα στα μαθηματικά έγινε γεωπόνος ή κάποιος με κλίση στη μουσική έγινε δάσκαλος; Γι’ αυτόν τον άνθρωπο, το πτυχίο που απέκτησε έχει κάποια αξία τελικά; Κάποια ουσιαστική αξία; Αφού θα χαραμίσει τη ζωή του κάνοντας κάτι για το οποίο τελικά δεν προοριζόταν να κάνει; Και ο βιοπορισμός που τυχόν προκύψει από τη χρήση ενός τέτοιου πτυχίου αντισταθμίζει τη ζωή (η οποία ας μην ξεχνάμε ότι είναι μία και μοναδική) που περνάει ο άνθρωπος αυτός μακριά από τα πραγματικά του ενδιαφέροντα κι ενδεχομένως από την αληθινή του αγάπη; Αν ο Θανάσης Βέγγος είχε σπουδάσει δικηγόρος και ασκούσε δικηγορία θα ήταν ο ίδιος άνθρωπος; Αν ο Γεώργιος Παπανικολάου, ο εφευρέτης του τεστ – Παπ, δεν ήταν γιατρός, αλλά το σύστημα τον είχε κάνει μαθηματικό, πόσα θα έχανε κι ο κόσμος; Πραγματικά, έτσι όπως είναι διαμορφωμένη η παιδεία στη χώρα σήμερα, πολλά ταλέντα χάνονται αφενός κι αφετέρου δεν αξιοποιείται το έμψυχο δυναμικό όσο καλύτερα θα μπορούσε να αξιοποιηθεί. Μεγάλο δε ρόλο στην εξέλιξη της πορείας κάθε ανθρώπου παίζει και ο παράγοντας τύχη, καθόσον και το σε ποια σχολή θα περάσει κάποιος είναι αποτέλεσμα και άλλων παραγόντων που δεν μπορεί να ελέγξει κάποιος, όπως η ζήτηση, οι βάσεις κλπ.

Σε όλα τα υπόλοιπα που αναφέρεται η Τόνια, νομίζω ότι δύσκολα μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι κάνει λάθος κάπου ή ότι τα πράγματα δεν είναι έτσι. Σε ένα μόνο σημείο έχω κάποιες επιφυλάξεις και θα διαφωνήσω. Οι εκπαιδευτικοί δεν είναι όλοι βαριεστημένοι ή ανίκανοι. Σίγουρα υπάρχουν και τέτοιοι, αλλά δεν είναι όλοι. Αρκετοί δάσκαλοι και καθηγητές είναι συνειδητοποιημένοι και ασκούν τα καθήκοντά τους φιλότιμα. Έχουν δε να αντιμετωπίσουν από τη μια τις συνεχείς αλλαγές που γίνονται κάθε φορά που αλλάζει ο υπουργός Παιδείας κι από την άλλη το ασφυκτικό πρόγραμμα που πρέπει να φέρουν εις πέρας. Και βεβαίως δεν πρέπει να ξεχνάμε κι όλες τις αντίξοες συνθήκες που πρέπει να αντιμετωπίσουν, όπως η έλλειψη πόρων για υλικά, η αντιμετώπιση της κοινωνίας που ενίοτε τους βλέπει ως αργόσχολους που κάθονται το καλοκαίρι και Χριστούγεννα – Πάσχα κλπ. Σίγουρα, ακόμα και σ’ αυτό το κομμάτι πολλά μπορούν να γίνουν, αλλά νομίζω ότι κάθε εκπαιδευτικός που σέβεται τον εαυτό του πρώτα απ’ όλα, κάνει τη δουλειά του καλά. Αλλιώς δεν είναι εκπαιδευτικός αλλά δημόσιος υπαλληλάκος!

Κλείνοντας, θα ήθελα να επαναλάβω ακόμα μια φράση της Τόνιας: «ο μαθητής, … αναγκάζεται να σταματήσει να ονειρεύεται, να ερωτεύεται, να απολαμβάνει τη ζωή, να χαίρεται!». Κι αυτό είναι κρίμα γιατί κινείται ενάντια στη Φύση και ενάντια στον Άνθρωπο. Και βεβαίως, όταν κάτι είναι αντίθετο στη Φύση δεν μπορεί να παράγει σωστά αποτελέσματα…

Παιδεία.

Έχω γράψει ξανά για την παιδεία και σίγουρα θα γράψω ξανά. Είναι ένα ζήτημα το οποίο με βασανίζει βλέποντας το εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας να κινείται όπου φυσάει ο άνεμος κι ανάλογα με τα κέφια του κάθε ασήμαντου που κάθεται στην καρέκλα του υπουργού παιδείας.

Πιο κάτω παραθέτω δυο βίντεο (με ενσωματωμένους ελληνικούς υπότιτλους) από ομιλίες του συγγραφέα Sir Ken Robinson από τις γνωστές διοργανώσεις TED. Νομίζω ότι αξίζει να αφιερώσετε κάτι λιγότερο από 40 λεπτά του χρόνου σας, πιστέψτε με, εκτός του ότι θα γελάσετε με την καρδιά σας, θα δείτε τον κόσμο της εκπαίδευσης με τελείως διαφορετικό μάτι. Τουλάχιστον εμένα οι τοποθετήσεις του Sir Ken Robinson με βρίσκουν απολύτως σύμφωνο.

Ελπίζω ο χρόνος που αφιερώσατε να μη νιώσετε ότι σπαταλήθηκε χωρίς κάποιο κέρδος, να σας άγγιξαν όλα όσα ακούσατε αλλά και να άλλαξε κάτι μέσα σας…

(Αν όχι κερνάω καφέ όποτε βρεθείτε στα μέρη μου!)

Είναι θέμα παιδείας.

Image: m_bartosch / FreeDigitalPhotos.net

Πολλές φορές, στα άρθρα που ανεβάζω αλλά και στα σχόλιά μου, τόσο στο παρόν ιστολόγιο όσο και σ’ αυτά που παρακολουθώ και διαβάζω, χρησιμοποιώ την έκφραση που αναφέρεται στον τίτλο. Θα ήθελα με λίγες λέξεις να αποσαφηνίσω τι ακριβώς εννοώ.

Πρώτα απ’ όλα, κατ’ εμέ η παιδεία συνίσταται από τέσσερα πράγματα:

Οικογένεια

Ο άνθρωπος είναι γνωστό ότι αρχίζει τη διαδικασία της μάθησης μέσα στην οικογένεια δια της μίμησης, στο πρωταρχικό της εκπαίδευσης στάδιο. Η λειτουργία αυτή είναι πολύ σημαντική για την μορφοποίηση του χαρακτήρα και της προσωπικότητας του ατόμου. Το σμίλευμα της άμορφης ύλης γίνεται σταδιακά μέσα από τη σχέση μάνας παιδιού αρχικά και μετά μέσα από τη διαδικασία ζύμωσης που παρέχουν όλα τα μέλη της οικογένειας στο νεότερο. Είναι δηλαδή μια φυσική διαδικασία, η οποία είναι πολύ σημαντική και χωρίς αυτή πάσχει όλο το αξιακό σύστημα της προσωπικότητας του παιδιού. Καθορίζονται πολλά πράγματα, μεταξύ των οποίων και η δυνατότητα του να συνδιαλέγεται, να ακούει, να σχηματίζει επιχειρήματα και να αποδέχεται ή όχι νέα πράγματα.

Δάσκαλος

Εδώ έχουμε να κάνουμε με έναν από τους σημαντικότερους κρίκους της αλυσίδας. Αν φανταστούμε την κοινωνία ως ένα άθροισμα ψηφίδων τακτοποιημένων σε ένα συγκεκριμένο κι όχι άμορφο σχέδιο, ο δάσκαλος είναι ο δημιουργός του.  Είναι ο μοναδικός που βρίσκεται έξω από το ψηφιδωτό, ο ποιητής του, ενώ όλοι μα όλοι οι υπόλοιποι βρισκόμαστε μέσα του. Ο δάσκαλος λοιπόν είναι εκείνος που δίνει μορφή, σχήμα, μέγεθος και χρώμα στην κάθε ψηφίδα. Κι αν αποτύχει στο έργο του τότε το σχέδιο είναι άθλιο. Κι ας μην ξεχνάμε ότι ο δάσκαλος είναι εκείνος που διώχνει το σκοτάδι κι ανοίγει διάπλατα την πόρτα στο φως.

Ο δάσκαλος λοιπόν, επιτελώντας το θείο λειτούργημά του, δίνει στο μυαλό του ανθρώπου τη δυνατότητα να «ξεκλειδώσει» τις διανοητικές του ικανότητες, να περάσει από το στάδιο του εγκεφάλου – ζωτικού οργάνου σε εκείνο του μυαλού – εργαλείου διανόησης. Θέτει σε λειτουργία το πολύπλοκο αυτό μηχάνημα και το γεμίζει με ερωτήματα κι όχι απαντήσεις. Οι απαντήσεις πρέπει να έρχονται ως το φυσικό αποτέλεσμα της πνευματικής διεργασίας κι αυτό θα είναι το επιτυχημένο αποτέλεσμα της εργασίας του δασκάλου.

Σύστημα παιδείας

Εδώ τα πράγματα είναι πολυσύνθετα και πολύπλοκα. Το σύστημα παιδείας κάθε χώρας είναι εξαρτώμενο από πολλούς παράγοντες. Ιστορία, ήθη, θρησκεία ενδεχομένως, σύστημα διασύνδεσης παιδείας με την παραγωγική διαδικασία, πολιτική βούληση κλπ. Υπάρχουν ανά τον κόσμο συστήματα παιδείας που είναι αξιοζήλευτα κι άλλα τα οποία δεν είναι άξια ούτε να τα μνημονεύσουμε. Στην Ελλάδα κάνουμε ένα μεγάλο λάθος. Κι αυτό είναι ότι γίνεται σύγκριση και προσπάθεια στείρας αντιγραφής.

Άτομο

Με τα ερεθίσματα που έχει ο κάθε άνθρωπος, από κάποιο σημείο και μετά είναι ικανός να δρομολογήσει εξελίξεις που αφορούν την ίδια του την παιδεία. Άλλωστε, το μυαλό του ανθρώπου είναι το μοναδικό αντικείμενο στο σύμπαν με αυτογνωσία που μπορεί να εξελιχθεί αφ’ ευατού του. Αρκεί, ο φορέας του να έχει τη βούληση να το κάνει αυτό και να μην αρέσκεται κι επαναπαύεται στα ήδη κεκτημένα χωρίς να προσπαθεί να τα εξελίξει.

Λέγοντας λοιπόν ότι είναι θέμα παιδείας και το τάδε ή το δείνα ζήτημα είναι έτσι κι όχι κάπως αλλιώς, εννοώ ότι ο συνδυασμός των ανωτέρω παραγόντων έχει επιδράσει ώστε να διαμορφωθεί η συγκεκριμένη κατάσταση. Αν θεωρήσουμε ότι η παιδεία μιας χώρας ισούται με το κατά κεφαλήν άθροισμα των επιμέρους παραγόντων που ανέφερα παραπάνω, τότε εύλογα μπορεί κάποιος να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι αυτή εξαρτάται  από τους εν γένει κοινωνικούς, πολιτιστικούς, οικονομικούς, θρησκευτικούς αλλά και πολιτικούς παράγοντες της εν λόγω χώρας. Ή με άλλα λόγια, η παιδεία είναι ο καθρέφτης της κοινωνίας της χώρας. Έτσι μια χώρα με έντονα θρησκευτικό προσανατολισμό θα έχει κι ανάλογη παιδεία, όπως μια χώρα που η προτεραιότητά της είναι η οικονομία θα έχει κι αντίστοιχη παιδεία. Αυτό είναι αρκετά ευδιάκριτο σε πολλές από τις χώρες του κόσμου. Στην Ελλάδα όμως τα πράγματα είναι συγκεχυμένα. Δεν υπάρχει μια σαφής κατεύθυνση, ούτε ένας μακροχρόνιος σχεδιασμός.

Η οικογένεια, λίγο πολύ στον ελλαδικό χώρο δίνει περίπου ίδιες κατευθύνσεις στα παιδιά. Ως επί το πλείστον κυριαρχεί η αξιοπρέπεια και η τιμιότητα διανθισμένα με λίγο ωχαδερφισμό και δε βαριέσαι, ποτισμένα με πολύ άγχος για το αβέβαιο μέλλον κι όλα αυτά γαρνιρισμένα με το στόχο της απόκτησης μιας θέσης στο Δημόσιο! Αλλά, όπως και να το κάνουμε, η οικογένεια είναι ο μοναδικός θεσμός που θέλει πραγματικά το καλό του παιδιού, κι εφόσον η περιρρέουσα ατμόσφαιρα επιτάσσει όλα τα ανωτέρω αναφερόμενα, μοιραίο είναι κι η οικογένεια να τα ενστερνίζεται και να τα διαχέει με τον τρόπο της στα παιδιά. Εδώ η επίσημη πολιτεία λίγα μπορεί να κάνει, κι ότι είναι να γίνει θα γίνει μονάχα από τις μελλοντικές γενιές, αφού πρώτα αυτές λάβουν μια καλύτερη παιδεία και κατανοήσουν ότι ο ωχαδερφισμός και η θέση στο δημόσιο δεν είναι πανάκεια!

Ο δάσκαλος από την άλλη μεριά μπορεί να μετατραπεί σε κάτι χρήσιμο, χρησιμότερο από ότι είναι σήμερα. Κατ’ αρχάς, το εξαντλητικό διδακτικό πρόγραμμα θα μπορούσε να γίνει ελαφρύτερο δίνοντας την ευκαιρία στο δάσκαλο να μπορέσει να διδάξει στους μαθητές και πράγματα που δεν είναι δυνατόν να περιγραφούν στα σχολικά εγχειρίδια. Να μεταλαμπαδεύσει αξίες, να διδάξει τις αρχές και τα οφέλη του διαλόγου, να αναδείξει τα ταλέντα των μαθητών του, να μιλήσει για την κοινωνία κλπ. Επίσης, ο δάσκαλος πρέπει ο ίδιος να γίνει άξιος φορέας της γνώσης που πρέπει να μεταδώσει. Δάσκαλοι που έχουν να πάνε σε σεμινάριο χρόνια, αν έχουν πάει ποτέ δηλαδή, είναι σαν τα ξερά κλαριά του δέντρου που δεν ανανεώνονται. Η επιστήμη τους είναι ζωντανή και θέλει διαρκή ανανέωση, περισσότερη κι από αυτή της σύγχρονης τεχνολογίας θα μπορούσα να ισχυριστώ. Δάσκαλοι που δε διαβάζουν ούτε εφημερίδα, που δεν ξέρουν τι εστί βιβλίο, που αγνοούν την ιστορία, που σε ολόκληρη την καριέρα τους δεν έχουν συντάξει ένα κείμενο με προτάσεις ή έστω έναν απολογισμό, είναι κατά τη γνώμη μου απλοί υπάλληλοι κι όχι θεόπνευστοι δημιουργοί του ανθρώπινου πνεύματος. Και δυστυχώς, η καθημερινή εμπειρία δείχνει ότι ένα μεγάλο κομμάτι των δασκάλων – καθηγητών όλων των βαθμίδων της εκπαίδευσης ενώ θα μπορούσαν να είναι λειτουργοί του έργου τους έχουν καταντήσει υπαλληλίσκοι του χειρότερου είδους. Κι αυτό συμβάλλει αρνητικά στη διαμόρφωση της παιδείας. Υπάρχει και κάτι ακόμα, εξίσου σημαντικό κατά τη γνώμη μου. Δάσκαλος δεν μπορεί να γίνει ο καθένας. Η διδασκαλία είναι τέχνη και κυριολεκτώ λέγοντας κάτι τέτοιο. Ως εκ τούτου, πέρα από τις τυπικές εξετάσεις, οι δάσκαλοι έπρεπε να εξετάζονται και για τη μεταδοτικότητά τους, για την καταλληλότητά τους ακόμα και για το στήσιμό τους απέναντι στο ιδιόμορφο κοινό τους. Βεβαίως, αυτό είναι πολυτέλεια για μια χώρα σαν την Ελλάδα, αλλά, επιτρέψτε μου, δεν μπορώ να ανεχτώ να είναι δάσκαλος κάποιος με διανοητικά προβλήματα ή κάποιος που δεν μπορεί να εξηγήσει με απλά λόγια γιατί 1+1=2 ούτε στον εαυτό του!

Το σύστημα παιδείας είναι μια πονεμένη ιστορία. Κάθε λιμάνι και καημός, κάθε καημός και πόνος! Όπου “λιμάνι” βάλτε “υπουργός”. Όπως για τόσα και τόσα πράγματα, στην Ελλάδα δεν υπάρχει μια πολιτική που να έχει συνέχεια και συνέπεια. Κάθε κομματικό στέλεχος που έχει τις άκρες του κοντά στον εκάστοτε πρωθυπουργό αρπάζει από μια υπουργική καρέκλα κι αρχίζει να ξεδιπλώνει την “τέχνη” του επί δικαίων και αδίκων. Ότι έκαναν οι προηγούμενη συνήθως πετιέται στο κάλαθο των αχρήστων χωρίς καν να αξιολογηθεί. Έτσι, έχουμε το φαινόμενο κάθε χρονιά στα σχολεία μας να διδάσκονται άλλα πράγματα φέτος κι άλλα του χρόνου! Χωρίς να υπάρχει καμία συνέχεια σε βάθος χρόνου και βεβαίως τα αποτελέσματα είναι σχεδόν πάντα ατελέσφορα. Εκτός βεβαίως από το διάστημα 1994 – 1996 που υπουργός παιδείας ήταν ο ΓΑΠ!!! Γιατρειά τούτο το σύστημα δεν παίρνει. Παραπαιδεία στο φουλ, καθηγητές που δουλεύουν περισσότερο στα ιδιαίτερα παρά στο σχολείο, απανωτές εξετάσεις κι ένα Λύκειο που λειτουργεί μόνο ως προθάλαμος του πανεπιστημίου έχοντας ξεχάσει τελείως το σκοπό για τον οποίο υπάρχει. Για να εξαφανιστεί ολόκληρο αυτό το καρκίνωμα απαιτείται επέμβαση και μάλιστα σοβαρότατη. Όλα τα υπόλοιπα είναι απλώς πασαλείμματα πάνω σε ένα σάπιο και δύσοσμο πτώμα.

Αυτό όμως που θα μπορούσε πράγματι να κάνει τη διαφορά, είναι η ατομική προσπάθεια του καθενός. Μετά την ενηλικίωση κι αφού στο μυαλό του ανθρώπου υπάρχουν κατασταλαγμένες και μορφοποιημένες γνώσεις αλλά κι ένα αξιόλογο μέγεθος εμπειριών, ο κάθε άνθρωπος μπορεί να φροντίσει να καλλιεργήσει το μυαλό του πολύ περισσότερο απ’ όσο δάσκαλοι και σχολεία έχουν κάνει. Απαραίτητη όμως προϋπόθεση γι’ αυτό είναι η πεποίθηση ότι αξίζει να ασχοληθεί ο άνθρωπος με τη βελτίωση της παιδείας του και να μην επαναπαυθεί απλώς σε όσα ενδεχομένως γνωρίζει. Η στρεβλή άποψη που επικρατεί στην ελληνική κοινωνία είναι ότι όσα μάθαμε αρκούν και τα περαιτέρω είναι περιττά! Δύσκολα ο νεοέλληνας θα παραδεχτεί ότι δεν τα ξέρει όλα. Κι όταν κάτι το αγνοεί, θεωρεί απλώς ότι δεν είναι άξιο και σημαντικό για να ασχοληθεί μαζί του. Δικαιολογεί τον εαυτό του με μεγάλη ευκολία και ξορκίζοντας έτσι το «κακό» προτιμάει να μένει στην αμάθειά του! Δεν πρέπει να ξεχνάμε όμως και το γεγονός ότι για να ανέβει κάποιος τα σκαλιά της παιδείας δεν είναι κάτι εύκολο κι απαιτεί χρόνο αλλά κι επίπονη προσπάθεια. Συνυπολογίζοντας και το γεγονός ότι έχουμε μάθει να περνάμε τη ζωή μας καταβάλλοντας όσο το δυνατόν λιγότερη προσπάθεια και με τον πιο ανώδυνο τρόπο, εύλογα γίνεται φανερή η αιτία που τα βιβλιοπωλεία είναι άδεια και οι συζητήσεις των νεοελλήνων περιστρέφονται κυρίως γύρω από το ποδόσφαιρο και τις κουτσομπολίστικες μεσημεριανές εκπομπές – σκουπίδια – της Ελληνικής τηλεόρασης. Μια τηλεόραση η οποία θα μπορούσε να συνδράμει με εντυπωσιακά αποτελέσματα στη διαμόρφωση μιας καλύτερης παιδείας, αντί αυτού όμως και με τις ευλογίες των πολιτικών αλλά και της κοινωνίας έχει επιλέξει το δρόμο προς τη χωματερή με ελάχιστες φωτεινές εξαιρέσεις.

Θα ήθελα να εκφράσω τη λύπη μου για την κατάντια της παιδείας σ’ αυτή τη χώρα. Εδώ, κατά τη γνώμη μου, εδράζονται στην πλειοψηφία τους τα κακώς κείμενα που επικρατούν στο Ελλαδιστάν, κι όλα από εδώ ξεκινάνε κι εδώ καταλήγουν. Ελπίζω κάτι να αλλάξει. Και θα αλλάξει μόνο αν ο καθένας από εμάς συνειδητοποιήσει ότι αποτελεί ένα πολύ σημαντικό κρίκο της αλυσίδας και καταβάλλει έστω και μια μικρή προσπάθεια να ανέβει ακόμα κι ένα σκαλοπάτι πάνω στην κλίμακα της παιδείας!

Ευχαριστώ Δάσκαλε.

 

Σκηνή από σχολείο σε αγγείο.

Είπα να συγκεντρώσω κάποιες σκέψεις και να τις αφιερώσω σ’ όλους τους Δασκάλους, αυτούς που με δίδαξαν, αυτούς που με παρότρυναν, αυτούς που στάθηκαν δίπλα μου κι αυτούς που μοιράστηκαν τις αγωνίες μου. Πρώτος και καλύτερος ανάμεσα στους Δασκάλους μου, ο πατέρας μου, Δάσκαλος κι αυτός.

 

Θα κλέψω του Λιαντίνη τα λόγια για να αρχίσω: “Τα ζώα και τα φυτά δε γελούν ούτε δακρύζουν. Γιατί τους λείπει ο Δάσκαλος. Έτσι δεν έμαθαν ποτές ότι στον ενόργανο κόσμο πέρα από τη σφαίρα του βιολογικού ανοίγεται ο φωτεινός ορίζοντας του πνεύματος. Ο θυμός, δηλαδή, οι επιθυμίες, τα πάθη, η φαντασία, ο λόγος.” [1]

Απ’ όλους τους ανθρώπους που ερχόμαστε σε επαφή, η επιρροή του Δάσκαλου είναι αυτή που ποτέ δε μας εγκαταλείπει, που μας ακολουθεί πάντα. Οι μεγάλοι Δάσκαλοι το γνωρίζουν γι’ αυτό και εμπνέουν, σε αντίθεση με τους άλλους οι οποίοι απλώς αναπαράγουν όσα η διδακτέα ύλη επιτάσσει. Αυτό, τουλάχιστον, έχω καταλάβει από τη δικιά μου εμπειρία. [ Το ζήτημα είναι να το καταλάβουν και οι ίδιοι οι Δάσκαλοι και να φροντίζουν η επιρροή που ασκούν στο άγραφο κι άπλαστο μυαλό των μαθητών  τους να είναι η καλύτερη δυνατή. Διότι, δυστυχώς η σύγχρονη εκπαίδευση έχει δημιουργήσει ανθρώπους ικανούς να διαβάζουν χωρίς όμως να ξέρουν τι είναι άξιο να διαβαστεί. Ένα μεγάλο μέρος της ευθύνης φέρει βέβαια και το ίδιο το κράτος που αγνοεί αυτό που πολύ εύστοχα είχε πει ο Αριστοτέλης, ότι η τύχη των κρατών εξαρτάται από την εκπαίδευση των νέων. Και πώς να μην εξαρτάται, αφού το άθροισμα της κατά κεφαλήν γνώσης (με την έννοια της παιδείας) είναι αυτό που καθορίζει την ποιότητα του λαού. ]

Το μοναδικό θαύμα που είδα και που εξακολουθώ να βλέπω είναι το γεγονός ότι οι Δάσκαλοι με τις τόσες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν, με τις τεράστιες ελλείψεις και τη φοβερή ανεπάρκεια σε υποδομές καταφέρνουν τις περισσότερες φορές να επιτύχουν τους στόχους τους. Και η κοινωνία μας σήμερα, παρά το διαρκή αγώνα τους, τους κατατάσσει πολύ χαμηλά τόσο ηθικά όσο και επαγγελματικά. Περισσότερο πληρώνεται ο υδραυλικός για να διορθώσει ένα χαλασμένο καζανάκι παρά ο άνθρωπος που εμπιστευόμαστε τα παιδιά μας για να πλάσει το νου τους, για να πάρει το άδειο τους μυαλό και να το κάνει ένα ανοιχτό μυαλό.

Η μόρφωσή μου, το ποιος είμαι, ο χαρακτήρας μου εξαρτώνται πρωτίστως από το γενετικό κώδικα που κουβαλάω μέσα μου. Κι άμα είναι απαλλαγμένος από αρρώστιες και παθογένειες, μέσα στο κρανίο μου υπάρχει παρθένο το μυαλό, που το παίρνει στα χέρια του ο Δάσκαλος και το σμιλεύει. Κι αν είναι καλός τεχνίτης θα το φτιάξει όμορφο, να αγάλλονται όσοι το θωρούν, μαζί κι εγώ. Έτσι τον είδα το Δάσκαλο, κι έτσι τον βλέπω ακόμα.

Ποτέ δεν έμεινα μαθητής, δεν υπάρχει χειρότερη τιμωρία για το Δάσκαλο…

 

[1] Δημήτρη Λιαντίνη «ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ», Εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΓΟΝΙΑ

 

Μέτρον Άριστον

Η εξέλιξη της ζωής και της επιστήμης απαιτεί από τον άνθρωπο διαρκώς να μαθαίνει νέα πράγματα και να εξειδικεύεται όλο και περισσότερο σε τομείς που μερικά χρόνια πριν δεν υπήρχαν καν. Πενήντα χρόνια πριν όροι όπως μάρκετινγκ, δημόσιες σχέσεις, ηλεκτρονικός υπολογιστής, κινητό τηλέφωνο φάνταζαν βγαλμένες από βιβλίο επιστημονικής φαντασίας. Για να επιτευχθούν όλα αυτά τα τεχνολογικά επιτεύγματα και η δημιουργία των  σύγχρονων επιστημών που εξυπηρετούν τον άνθρωπο, απαιτείται εκπαίδευση όλο και περισσότερη ποσοτικά όσο και ποιοτικά.

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος όμως, πόση γνώση μπορεί να δεχτεί και πόση μπορεί αποτελεσματικά να επεξεργαστεί και να διαχειριστεί. Μέσα στα τελευταία πενήντα χρόνια η ποσότητα της διδακτέας ύλης που δέχεται ένας νέος άνθρωπος αλλά και τα χαρακτηριστικά αυτής έχουν αλλάξει δραματικά. Το σίγουρο είναι ότι η παιδεία σε κάθε χρονική στιγμή διαμορφώνεται από τις ανάγκες της κοινωνίας την οποία εξυπηρετεί. Παλιότερα το μάθημα γινόταν με απλές ασκήσεις και άμεση σύνδεση των διδασκομένων με την πράξη.

Σήμερα, επικεντρώνεται η εκπαίδευση περισσότερο σε θεωρητικό επίπεδο, χωρίς πολλές φορές η θεωρία να συνδέεται πουθενά με την πράξη. Συνέπεια τούτου είναι το γεγονός ότι αρκετές φορές ο μαθητής – δέκτης της νέας πληροφορίας δεν μπορεί να την αποκωδικοποιήσει σωστά στο μυαλό του, αφού τίποτα “χειροπιαστό” δε συνδέει τη γνώση με την πραγματική ζωή. Το να διδαχτεί κάποιος την θεωρία των ολοκληρωμάτων για παράδειγμα, χωρίς να κατανοήσει ότι αυτά αναφέρονται σε εμβαδά και χωρίς να δει μια πρακτική εφαρμογή τους, απλώς θα προσθέσει μια εφήμερη πληροφορία στον εγκέφαλό του για να τη χρησιμοποιήσει πιθανόν σε κάποιες εξετάσεις και μετά απλώς θα περάσουν στη λήθη.

Ορισμένα πράγματα θεωρούνται εξ’ ορισμού δεδομένα πλέον για τη σύγχρονη εκπαίδευση. Η προσπάθεια για συμπύκνωση όλο και περισσότερης γνώσης μέσα στη διδακτέα ύλη έχει αφήσει πολλά χρήσιμα πράγματα απ’ έξω, θεωρώντας ότι ο εκπαιδευόμενος γνωρίζει ήδη μια ικανή ποσότητα πληροφορίας προκειμένου να κατανοήσει τα νέα δεδομένα. Σίγουρα τα μεγέθη της πληροφορίας που διακινούνται στις μέρες μας όχι εντός σχολείου αλλά εκτός αυτού είναι πολύ μεγάλα και ο άνθρωπος – μαθητής προσλαμβάνει ικανές ποσότητες αυτής, την οποία μπορεί να αξιοποιήσει για την εξέλιξή του. Τίθεται όμως το θέμα της ποιότητας της. Στο σχολικό περιβάλλον η πληροφορία είναι ελεγμένη ποιοτικά και προσαρμοσμένη για τις ανάγκες και τη νοητική ικανότητα της κάθε ηλικίας.

Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας που φαίνεται ότι πλέον δε λαμβάνεται σοβαρά υπόψη στις μέρες μας είναι αυτός του ελεύθερου χρόνου, του παιχνιδιού και της ξεκούρασης. Μικροί και μεγάλοι σήμερα έχουν βαλθεί να αποκτήσουν όλο και περισσότερη εξειδίκευση σε πάρα πολλά, διαφορετικά μεταξύ τους αντικείμενα, συμμετέχοντας σ’ ένα φρενήρη αγώνα δρόμου εξασφάλισης γνώσεων, πιστοποιητικών και πτυχίων. Το παιχνίδι κι ο ελεύθερος χρόνος θεωρούνται πλέον πολυτέλεια, αγνοώντας ίσως ότι ο εγκέφαλος απαιτεί περιόδους ηρεμίας και χαλάρωσης προκειμένου να αφομοιώσει όλες τις νέες γνώσεις.

 

Image: Filomena Scalise / FreeDigitalPhotos.net

Σίγουρα είναι θεμιτή η εξέλιξη τόσο της κοινωνίας όσο και των επιστημών, οι οποίες έχουν συμβάλλει τα μέγιστα στην άνοδο του βιοτικού επιπέδου, όμως πρέπει καμιά φορά να κοιτάμε και τον ίδιο τον άνθρωπο ως ύπαρξη και να επικεντρωνόμαστε στη φύση του. Ενδεχομένως καλό θα ήταν να ρίχνουμε και μια ματιά στο παρόν αφήνοντας το μέλλον να έρθει φυσικά και αβίαστα. Σίγουρα η πρόσληψη γνώσεων είναι το εφόδιο για την ομαλή και με αξιώσεις μετάβασή μας από το σήμερα στο αύριο, αλλά…

…Μέτρον Άριστον…

Αρέσει σε %d bloggers: