Posts Tagged ‘ Θεσμοί ’

Je suis Charlie (?)

paris

Το ερώτημα αν η σάτιρα έχει όρια και μέχρι που αυτή μπορεί να φτάσει είναι εξαιρετικά δύσκολο να απαντηθεί. Υπάρχουν επιχειρήματα που μπορούν να πείσουν έναν σκεπτόμενο άνθρωπο είτε για τη μια είτε για την άλλη άποψη. Το λεπτό σημείο όμως σε μια τέτοια συζήτηση είναι το αν και κατά πόσο τίθενται όρια στην ελευθερία της έκφρασης από τη μια και του σεβασμού των πιστεύω από την άλλη και ο καλύτερος φορέας για τη συλλογιστική αυτή δεν μπορεί να πηγάζει από πουθενά αλλού παρά μόνο από την παιδεία αλλά και το κοινωνικό υπόβαθρο στο οποίο απευθύνεται αλλά και παράγεται η σάτιρα.

Ολόκληρος ο πλανήτης έχει συγκλονιστεί από τη δολοφονική επίθεση στα γραφεία του περιοδικού Charlie Hebdo στη γαλλική πρωτεύουσα. Οι δράστες, εμφορμούμενοι από το γεγονός πως η απεικόνιση του Προφήτη του Ισλάμ είναι μια ανίερη πράξη αποφάσισαν να τιμωρήσουν τους υπεύθυνους, δικάζοντάς τους και καταδικάζοντάς τους εις θάνατο χωρίς καν να απολογηθούν. Στο μυαλό των ανθρώπων αυτών, όπως άλλωστε στο μυαλό κάθε φανατισμένου ανθρώπου που το οπτικό του πεδίο περιορίζεται από τα στενά πλαίσια του δόγματος που πιστεύει ή που θεωρεί ως τη μοναδική αλήθεια, η τιμωρία και ο θάνατος των συντακτών του περιοδικού ήταν ένα ιερό καθήκον το οποίο έπρεπε πάση θυσία να φέρουν εις πέρας. Η αξία της ανθρώπινης ζωής, αλλά και κάθε άλλη αξία, είναι σε δεύτερη μοίρα ή ενδεχομένως δεν αποτελεί καν αξία. (Η εκτέλεση των ανθρώπων αυτών έπρεπε να γίνει πραγματικότητα προκειμένου να σωθεί η ψυχή των εκτελεστών όταν θα έρθει το πλήρωμα του χρόνου και θα κριθεί. Μήπως τελικά τα δόγματα παράγουν εγωιστές αλλά και παράφρονες ανθρώπους;… θα αναρωτηθεί εύλογα ένας ουδέτερος παρατηρητής)

Δυστυχώς η ιστορία έχει να επιδείξει σωρεία τέτοιων γεγονότων, τα οποία, όπως έχει τελικά αποδειχτεί, έχουν τις ρίζες των αιτιών που τα προκάλεσαν κάπου αλλού! Θα ήταν τουλάχιστον ηλίθιο, αν ισχυριστεί κανείς πως ο απλός πιστός μιας θρησκείας έχει κάποια σχέση με τον άνθρωπο που κρατάει το μαχαίρι ή το όπλο και σκοτώνει λόγω μίσους. Διότι το μίσος και η μισαλλοδοξία είναι επίκτητα χαρακτηριστικά του ανθρώπου και όχι έμφυτα, χαρακτηριστικά τα οποία δυστυχώς διδάσκοντα! Τα συμφέροντα λοιπόν πίσω από το κύμα αυτό των επιθέσεων, έχουν βρει γόνιμο έδαφος στα μυαλά απαίδευτων ανθρώπων κι έχουν σπείρει τα ανίερα σχέδιά τους καμουφλαρισμένα πίσω από τις θρησκευτικές διαφορές. Ο σκοπός τους δεν είναι άλλος από τη διασπορά του φόβου σε ολόκληρο τον πλανήτη. Φόβος, ο οποίος θα οδηγήσει αναμφίβολα στη λήψη μέτρων για την ‘προστασία’ μας, με άλλα λόγια, μέτρων που στόχο θα έχουν να περιορίσουν την ελευθερία. Ελευθερία κινήσεων, ελευθερία αποφάσεων, ελευθερία στην καθημερινότητα, ελευθερία λόγου, αλλά το χειρότερο, ελευθερία σκέψης!

Κάθε σύστημα που προσπαθεί να επιβληθεί και βεβαίως να κυβερνήσει, θέλει να μπορεί να επιβάλλει τις αποφάσεις του. Αυτό, σε μια ιδανική κοινωνία κι έναν ιδανικό πλανήτη κατ’ επέκταση, θα προϋπόθετε εξύψωση της παιδείας με σκοπό τη δημιουργία υγιώς σκεπτόμενων πολιτών με τους οποίους κάθε αρχή θα μπορούσε να συνδιαλέγεται και να λαμβάνει αποφάσεις. Η ουτοπία αυτή όμως ουδέποτε υπήρξε και είναι κοινώς αποδεκτό πως είναι πολύ δύσκολο να υπάρξει, οπότε τα συστήματα λήψης των αποφάσεων χρησιμοποιούν την πιο εύκολη οδό προς εκπλήρωση των σκοπών τους. Το φανατισμό και το διχασμό. Κοσμοθεωρίες, θρησκείες, πολιτικά κόμματα ακόμα αθλητικά σωματεία γίνονται εργαλεία στα χέρια των ισχυρών προκειμένου να αδυνατίσουν τους κοινωνικούς δεσμούς, να αποπροσανατολίσουν και τελικά να βάλουν ισχυρές κι αδιαπέραστες διαχωριστικές γραμμές ανάμεσα στους ανθρώπους.

Αντίδοτο ή κάποια θαυματουργή λύση είναι δύσκολο να υπάρξει. Αρχή και τέλος σε κάθε κοινωνία είναι η παιδεία της (σ.σ. όχι η εκπαίδευση της). Αν εμείς οι απλοί πολίτες των κοινωνιών του παγκόσμιου πια χωριού στο οποίο ζούμε θέλουμε αύριο τέτοια γεγονότα να μην υπάρξουν ξανά, θα πρέπει να μάθουμε στα παιδιά μας την αξία της ανθρώπινης ζωής αλλά και του σεβασμού στα πιστεύω του άλλου. Όποια κι αν είναι αυτά…

Advertisements

Ο Πρόεδρος και το μέλλον

steps-388914_640

Βλέποντας κανείς τις τελευταίες εξελίξεις στην πολιτική σκηνή της χώρας, είναι σχεδόν σίγουρο πως θα πέσει πάνω σε δύο διαφορετικές προσεγγίσεις στο θέμα της εκλογής του νέου Προέδρου της Δημοκρατίας. Από τη μια είναι εκείνοι που κινδυνολογούν λέγοντας πως αν η χώρα οδηγηθεί σε εκλογές αυτό θα σημάνει αυτομάτως και την καταστροφή της Ελλάδας επειδή –ενδεχομένως- πρώτο κόμμα θα αναδειχθεί ο ΣΥΡΙΖΑ κι από την άλλη είναι εκείνοι που θριαμβολογούν ακριβώς επειδή πιστεύουν πως ο ΣΥΡΙΖΑ θα είναι το πρώτο κόμμα που θα αναδείξουν οι κάλπες (ή μήπως επειδή δε θα είναι η ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ;…).

Ευτυχώς ή δυστυχώς, οι αποφάσεις που λαμβάνονται σε μια χώρα δεν αφορούν μόνο την ίδια τώρα πια, αυτός άλλωστε είναι και ο σκοπός ύπαρξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μια ενδεχόμενη αποτυχία εκλογής νέου Προέδρου Δημοκρατίας στην Ελλάδα με επακόλουθο μια εκλογική αναμέτρηση εν μέσω ψύχους, όχι μόνο λόγω του χειμώνα, στη γηραιά ήπειρο, θα έχει πολλές και σημαντικές επιπτώσεις και στους εταίρους μας και κυρίως στους ανθρώπους που ζουν κι εργάζονται στις χώρες της Ε.Ε.

Αν εξετάσουμε το ενδεχόμενο αποτυχίας εκλογής Προέδρου κι από τις εκλογές βγει από την κάλπη νικητής ο ΣΥΡΙΖΑ, τότε, λαμβανομένης υπ’ όψη της ρητορικής του, τα μνημόνια θα λάβουν τέλος. Τούτο βέβαια δεν μπορεί να γίνει –εύκολα- αποδεκτό από τους εταίρους μας τόσο στην Ε.Ε., όσο βεβαίως κι από το ΔΝΤ. Στην περίπτωση λοιπόν που μια ενδεχόμενη κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ (μονοκομματική ή όχι δεν έχει σημασία στο σκεπτικό μας) επιδιώξει την απεξάρτηση της χώρας από τους μηχανισμούς που τη στηρίζουν οικονομικά τα τελευταία χρόνια, δυο πράγματα πρόκειται να συμβούν. Ή θα τα καταφέρει χωρίς η χώρα να καταρρεύσει ή θα οδηγήσει την Ελλάδα στον γκρεμό! Όλοι βεβαίως εύχονται να συμβεί το πρώτο, κι ο γράφοντας μαζί με αυτούς, αλλά τι γίνεται αν τα πράγματα δεν εξελιχθούν έτσι;

Η Ε.Ε. δεν πρόκειται να κάτσει με τα χέρια σταυρωμένα, σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να διασφαλίσει τα συμφέροντα των πολιτών της κι έτσι πρέπει να κάνει. Δε θα ήταν λοιπόν υπερβολή να ισχυριστεί κανείς πως ήδη έχει αρχίσει να ετοιμάζεται ένα σχέδιο το οποίο θα αποτρέψει ένα καταστροφικό για την Ευρώπη σενάριο, το οποίο θα προβλέπει πριν απ’ όλα τον πλήρη οικονομικό έλεγχο κάθε κράτους σε επίπεδο όχι μακροοικονομίας πια αλλά μικροοικονομίας. Με τη δικαιολογία πως στο μέλλον θα πρέπει να αποφευχθούν δύσκολες για την Ευρωζώνη καταστάσεις, μοιραία ο έλεγχος ακόμα για τη μικρότερη δαπάνη μιας χώρας, για το μολύβι ενός δημοσίου υπαλλήλου, θα περάσει σε κεντρικό επίπεδο. Οι προϋπολογισμοί, τουλάχιστον έτσι όπως τους γνωρίζαμε μέχρι σήμερα, θα πάψουν να υπάρχουν. Εις το όνομα λοιπόν της σταθερότητας και για την εξάλειψη κάθε πιθανότητας έκθεσης της Ε.Ε. σε δημοσιονομικούς κινδύνους κάθε μορφής, ο έλεγχος της οικονομίας θα περάσει στις Βρυξέλλες αφαιρώντας τον από τις κρατικές κυβερνήσεις.

Σε περίπτωση λοιπόν ενός τέτοιου σεναρίου, δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς τα επακόλουθα. Έλεγχος σε μικροοικονομικό επίπεδο σημαίνει έλεγχος στα πάντα. Δε θα ήταν περίεργο λίγα χρόνια αργότερα να μιλάμε πια για μια ευρωπαϊκή καθολική κυβέρνηση με αρμοδιότητες κι εξουσίες που θα αφορούν όλους τους πολίτες της Ε.Ε. Κάτι τέτοιο ίσως κάποιοι να προσπαθήσουν να το συγκρίνουν με την κυβέρνηση των Η.Π.Α., όμως μια τέτοια σύγκριση θα είναι άστοχη. Οι συνθήκες που οδήγησαν την Αμερική να δημιουργήσει την ομοσπονδία των 50 πολιτειών της υπό τη σκέπη ενός Προέδρου και μιας ομοσπονδιακής κυβέρνησης είναι εντελώς διαφορετικές από τις συνθήκες που επικρατούν σήμερα στην Ευρώπη. Δε θα πρέπει να ξεχνάμε βεβαίως και τις έντονες πολιτιστικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών της αλλά και τις διαφορές στην ταχύτητα με την οποία κινείται ο βορράς σε σχέση με το νότο. Ο κίνδυνος να γίνει ένα χωνευτήρι η Ευρώπη μέσα από μια τέτοια διαδικασία, που αδιακρίτως θα προσπαθήσει να συνταιριάξει τόσους διαφορετικούς λαούς είναι ορατός και διόλου αμελητέος.

Οι κινήσεις λοιπόν των πολιτικών ανδρών της χώρας σε τούτη την πολιτική συγκυρία θα πρέπει να είναι προσεχτικές, μετρημένες και μελετημένες. Μια άστοχη κίνηση ελλοχεύει τον κίνδυνο να αλλάξουν πολλά στη γηραιά ήπειρο κι όχι πάντα προς όφελος των πολιτών της…

Εκατόν πενήντα τρεις.

Κάθε κοινωνία που σέβεται τον εαυτό της έχει δημιουργήσει θεσμούς, στους οποίους στηρίζεται για να υπάρχει κοινωνική ειρήνη, συνεργασία και αλληλοσεβασμός και οι οποίοι εξελίσσονται όσο η κοινωνία εξελίσσεται. Πρώτιστο δε μέλημα  των θεσμών είναι να υπηρετούν και να εξυπηρετούν τους ανθρώπους της κοινωνίας η οποία τους έχει δημιουργήσει και όχι να μετουσιώνουν σε αυτοσκοπό τη διατήρηση και ύπαρξή τους απλώς και μόνο για να διαφυλάσσουν συμφέροντα, όποια κι αν είναι αυτά (προσωπικά, πολιτικά κλπ.)

Η ιστορία του παρόντος χρόνου δύσκολα μπορεί να κρίνει αν οι θεσμοί αυτοί αλλά και η λειτουργία τους είναι επιτυχημένη κι επωφελής για την κοινωνία στην οποία δραστηριοποιείται, η ιστορία όμως του μέλλοντος μπορεί να κρίνει και να δώσει εμπεριστατωμένες κι απολύτως δικαιολογημένες κρίσεις. Το δυστύχημα είναι πως κανείς δεν μπορεί να ταξιδέψει στο μέλλον, τουλάχιστον όχι ακόμα, για να δει αν οι θεσμοί αυτοί λειτούργησαν σωστά ή όχι. Από την άλλη, το ευτύχημα είναι πως οι άνθρωποι του παρόντος, αυτοί οι οποίοι θα αποτελέσουν ένα απλό νούμερο, ένα στατιστικό δείγμα για τον ερευνητή του μέλλοντος, έχουν τη δύναμη να αλλάξουν τους θεσμούς και το ρου της εξέλιξης των γεγονότων, αρκεί να υπάρξει η βούληση και το σθένος για να νιώσουν μέσα τους νικητές, με όποιο κόστος κι αν αυτό απαιτεί. Είναι γνωστό άλλωστε πως η ιστορία γράφεται από τους νικητές και όχι από τους νικημένους.

Σε μερικά χρόνια από σήμερα, ο ιστορικός θα γνωρίζει αν οι εκατόν πενήντα τρεις που έδωσαν την ψήφο τους στη χτεσινή ψηφοφορία στη Βουλή έσωσαν τη χώρα ή την οδήγησαν στην καταστροφή. Δεν είναι πρόθεσή μου να κρίνω ούτε το νομοσχέδιο που ψηφίστηκε ούτε αυτούς που το ψήφισαν ούτε αυτούς που δεν το ψήφισαν. Η πρόθεσή μου είναι να επισημάνω το γεγονός ότι η Βουλή είναι ένας θεσμός για να υπηρετεί τη Δημοκρατία και τη χώρα και ως τέτοιος πρώτο μέλημά του πρέπει να είναι το συμφέρον του κάθε πολίτη της Ελλάδας, η κοινωνική ειρήνη, η ευημερία, η στήριξη των ευπαθών κοινωνικών ομάδων αλλά και η διασφάλιση της πορείας της χώρας στο μέλλον. Μακάρι οι αποφάσεις που λαμβάνονται εκεί μέσα να έχουν ως γνώμονα αυτά που προανέφερα και όχι άλλα πολιτικά ή προσωπικά ιδιοτελή, φανερά ή κρυφά, συμφέροντα. Ελπίζω κι εύχομαι, μιας και τώρα πια τα γεγονότα είναι τετελεσμένα, πως ότι γράφτηκε αυτές τις ημέρες στην ιστορία δε θα ταξινομηθεί στις μελανές και μαύρες της σελίδες.

Σταθμός.

(c) Τελευταίος

Η κρίση της Ελληνικής οικονομίας ανέδειξε ορισμένα πραγματικά γεγονότα τα οποία όμως φαίνεται να μην απασχολούν σοβαρά κανέναν. Πρώτο και μοναδικό μας μέλημα και θέμα συζήτησης είναι η οικονομία και η οικονομική κρίση ξεχνώντας ή ακόμα και αγνοώντας άλλα θεμελιώδη προβλήματα περισσότερο ίσως σημαντικά από την κρίση αυτή καθ΄αυτή.

Πρώτα απ’ όλα, η Ελληνική κρίση ανέδειξε το μεγάλο και έντονο πρόβλημα της έλλειψης ικανών πολιτικών προσώπων στην Ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή. Ισχυρές προσωπικότητες πια δεν υπάρχουν, ικανές να ηγηθούν και να χαράξουν πολιτικές με ορίζοντα πολλών χρόνων. Παρατηρούμε τα τελευταία χρόνια την καγκελάριο της Γερμανίας να αποφασίζει για όλους και για όλα, ενεργώντας και δρώντας όχι ως ίση μεταξύ ίσων αλλά ως ελίτ που διαφεντεύει τους πληβείους. Συνδράμουν δε τα χλωμά πρόσωπα του βορρά, οι οποίοι μέχρι πρότινος διαρρήγνυαν τα ιμάτιά τους για την κατάντια της Ελλάδας και των νότιων χωρών μέχρι που τελικά διαφάνηκε ότι ακόμα κι αυτοί τα του οίκου τους τα έκαναν χάλια κι αναγκάστηκαν να παραιτηθούν! Μπορεί η Γερμανία να είναι η ισχυρή οικονομία της Ευρώπης, αλλά η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι μόνο η οικονομία. Αν σκοπός της Ε.Ε. ήταν η υποταγή των 26 στη Γερμανία τότε κάτι δεν πάει καλά. Κι αυτό μοιάζει να το ξεχνάμε.

Συνεχίζοντας, εύλογα μπορεί κάποιος να ισχυριστεί πως έχει αρχίσει να διαφαίνεται η έντονη διαφορά σε όλα τα επίπεδα μεταξύ των “μικρών” και των “μεγάλων” κρατών μελών. Σίγουρα είναι φυσικό και θεμιτό, εντός κάποιων ορίων βεβαίως, να υπερισχύουν οι θέσεις, οι αποφάσεις και τα συμφέροντα των “μεγάλων” έναντι εκείνων των “μικρών” αλλά όταν αυτό γίνεται εις βάρος των “μικρών” τότε θεωρώ πως η Ε.Ε. έχει χάσει το σκοπό της και περισσότερο ενεργεί ως μια κεκαλυμμένη δράση των μεγάλων συμφερόντων προς όφελος μόνο των ιδίων και κανενός άλλου. Τούτο είναι ένα θεμελιώδες πρόβλημα το οποίο αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα θα αποτελέσει κατά τη γνώμη μου την Κερκόπορτα της Ένωσης που θα οδηγήσει τελικά και στη διάλυσή της.

Ένα επίσης μεγάλο πρόβλημα που διαφάνηκε έντονα είναι οι λανθασμένες πολιτικές και οι εκ διαμέτρου αντίθετες απόψεις που κυριαρχούν εντός της Ε.Ε. και οι οποίες μοιάζουν αγεφύρωτες. Επίσης, οι ανελαστικές πολιτικές, η τεράστια αδράνεια (χρησιμοποιώ τον όρο δανεισμένο από τη Φυσική) προκειμένου να κινηθεί κάτι, ακόμα και το πιο απλό θέμα, οι θεσμοί εντός της Ε.Ε. που δρουν με απελπιστικά αργούς ρυθμούς και η τεράστια δυσκολία να ληφθούν αποφάσεις ακόμα και σε επείγοντα και φλέγοντα ζητήματα δημιουργούν μεγάλα ζητήματα για τη βιωσιμότητα της Ένωσης, τουλάχιστον με τη σημερινή της μορφή. Η έλλειψη οράματος και η παντελής απουσία πρόβλεψης γεγονότων και εξελίξεων όπως αυτά που βιώνει σήμερα η Ελλάδα αποδεικνύει πολιτικούς και πολιτικές χωρίς όραμα, χωρίς σωστό σχεδιασμό, με επιφανειακή μόνο επένδυση και χωρίς κανένα βάθος.

Κάτι εξίσου σημαντικό που προέκυψε από την κρίση χρέους της Ελλάδας είναι και το γεγονός ότι διαφάνηκε η τεράστια διαφορά νοοτροπίας μεταξύ των χωρών μελών της Ευρώπης. Περίπου έχει ως εξής: Οι καλοί και παραγωγικοί και οικονόμοι και σωστοί βόρειοι χάρη στους οποίους ζουν οι κακοί και σπάταλοι και τεμπέληδες νότιοι. Τελικά βέβαια αποδείχτηκε πως όλο αυτό δεν είναι παρά ένας μύθος, αφού προκύπτει από τα επίσημα στοιχεία της Ε.Ε. ότι οι πλέον εργατικοί και παραγωγικοί είναι οι κάτοικοι της νότιας Ευρώπης, τα οφέλη όμως της εργασίας τους καρπώνονται οι κολοσσοί και οι πολυεθνικές της βόρειας Ευρώπης. Κι αυτό το έχει καταφέρει με μεγάλη τέχνη και μαστοριά η διπλωματία και η πολιτική που ασκούν οι χώρες του βορρά με την ανοχή των χωρών της νότιας Ευρώπης.

Όλα αυτά τα θεμελιώδη κατά την άποψή μου ζητήματα, ενδεχομένως και μερικά ακόμα, πρέπει να τεθούν επί τάπητος και να χαραχθούν νέες πολιτικές σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ειδάλλως η Ε.Ε. κινδυνεύει να διαρραγεί και να οδηγηθούν οι χώρες μέλη σε μεγάλες  περιπέτειες. Η Ελλάδα ίσως να ήταν η αφορμή για να βγουν στην επιφάνεια όλα αυτά τα προβλήματα και οι λανθασμένες στρατηγικές της Ευρώπης κι έδειξε την τραγική της αδυναμία να προβλέψει αφενός τέτοιες καταστάσεις κι αφετέρου να αντιμετωπίσει το πρόβλημα εντός του οίκου της.

Πρέπει να ανοίξουμε τα μάτια μας και να καταλάβουμε ότι το ευρώ τελικά ίσως να αποδειχτεί το πρώτο αμιγώς οικονομικό μέγεθος που είχε μεγαλύτερη αξία πολιτική από ότι οικονομική με όλα τα προβλήματα που το συνοδεύουν και τις όποιες κρίσεις βιώνει κι αυτό ίσως αποδειχτεί και η μεγαλύτερη ευκαιρία αλλά και δύναμη της Ευρώπης.

Τα πρώτα αποτελέσματα από τη Γαλλία και η επικράτηση στον πρώτο γύρο του Ολάντ δείχνουν πως επιβάλλεται μια αλλαγή πολιτικής. Ο Ραχόι στην Ισπανία παρά το γεγονός ότι έχει φρέσκια λαϊκή εντολή δυσκολεύεται, οι Ολλανδοί παραίτησαν την κυβέρνησή τους, οι Ιταλοί εκθρόνισαν το Μπερλουσκόνι, οι Έλληνες δείχνουν δημοσκοπικά την προτίμησή τους προς τα αριστερά αλλά και την άκρα δεξιά. Όλα πια δείχνουν πως οι πολιτικοί σχηματισμοί που διαφέντευαν την τύχη της Ευρώπης μέχρι χτες έχουν αρχίσει να αποδυναμώνονται και πως νέα σχήματα έχουν αρχίσει να αναδύονται σε ολόκληρο το Ευρωπαϊκό φάσμα. Η κρίση χρέους της Ελλάδας ίσως τελικά αποδειχτεί ο σταθμός εκείνος στην ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης που τράβηξε τη διαχωριστική γραμμή στο πριν και το μετά. Ίσως το γεγονός αυτό σταθεί η αφορμή οι Ευρωπαίοι να πάρουν στα σοβαρά την Ευρώπη και να μην την αφήσουν έρμαιο στις ορέξεις των συμφερόντων τρίτων. Μπορεί η ιστορία να γράψει πως οι κοντόφθαλμοι πολιτικοί με την κοντόφθαλμη πολιτική τους κόντεψαν να διαλύσουν έναν υπέροχο θεσμό τελικά όμως μέσα από την οικονομική κρίση της Ελλάδας ξυπνήσαμε επιτέλους εμείς οι πολίτες και νιώσαμε όχι πως «We are all Greek» σύμφωνα με το προσφιλές σύνθημα αλλά πως «We are all Europeans«.

Η φωτογραφία είναι από το σιδηροδρομικό σταθμό Λιανοκλαδίου.

Ελευθερία. Υπάρχει;

Αν κοιτάξουμε στα λεξικά θα δούμε ότι ελευθερία είναι η δυνατότητα κάποιος να δρα αυτόβουλα και απεριόριστα. Ή αλλιώς να μην έχει κανέναν εξαναγκασμό και περιορισμό.

Τούτο το βαρύ πράμα όμως που λέγεται ελευθερία είναι ένα αγαθό το οποίο δε χαρίζεται αλλά κατακτιέται. Κι αν κάποιος ξεχαστεί κι εφησυχάσει το σίγουρο είναι ότι τελικά θα την παραχωρήσει. Στην ιδανική της μορφή, εκείνη που θα την ήθελε ο Καζαντζάκης ο ιδεολόγος της ελευθερίας, είναι δύσκολο για να μην πω αδύνατο να κατακτηθεί.

Παρεκκλίνοντας με την άδειά σας ελαφρώς από τον ειρμό των σκέψεών μου, παραθέτω την απάντηση που έδωσε ο Καζαντζάκης στη δημοσιογράφο Γιολάντα Τερένσιο το 1957, όταν ερωτήθηκε αν ο πνευματικός άνθρωπος μπορεί ν’ ανήκει σ’ ένα κόμμα ή πρέπει να μένει πάντοτε ανεξάρτητος, για να είναι ελεύθερος να κρίνει;

«Είναι δύσκολο για τον πνευματικό άνθρωπο να μείνει μόνος του.  Μόνος του είναι αδύνατος, αν ενωθεί όμως με τους άλλους χαλάει…   Αν ενωθώ με τους άλλους θα χάσω την ελευθερία μου.  Η ψυχολογία της μάζας είναι αλλιώτικη, μιλάω για τους διανοούμενους σαν μάζα, όχι για τις λαϊκές μάζες, που τις σέβομαι και που έχουν τη δική τους δουλειά.  Ένας πνευματικός άνθρωπος μόνος του μπορεί να δουλέψει καλύτερα: ελεύθερος άνθρωπος παλεύει για την ελευθερία.  Δέκα ελεύθεροι άνθρωποι, ενωμένοι, χάνουν την ελευθερία τους.  Εκείνο που χρειάζεται είναι ν’ ακολουθήσεις τον δρόμο σου ως την άκρη.  Η αξία του δρόμου είναι να μη σταματήσεις ποτέ!»

Μετά τη σύντομη αλλά σημαντική νομίζω παρένθεση, κι αφού σημειώσω ότι σε τούτη την ανάρτηση λέγοντας ελευθερία μιλάμε για κάτι διαφορετικό από αυτά που ισχυρίζεται η θεωρία του ντετερμινισμού, θα ήθελα να παραθέσω κάποιες σκέψεις και συνάμα κάποια ερωτήματα.

Πρώτα απ’ όλα, η δυνατότητα αυτόβουλης δράσης και αυτοδιάθεσης προϋποθέτει να υπάρχει κάτι μέσα στο οποίο θα λάβει χώρα αυτή η δράση. Κι αυτό το κάτι λέγεται φυσικό περιβάλλον από τη μια μεριά και κοινωνία από την άλλη. Τούτα τα δυο όμως από τη φύση τους επιβάλλουν περιορισμούς. Το περιβάλλον με τους κανόνες του και η κοινωνία με τους περιορισμούς και τις συνθήκες που επιβάλλει. Ως εκ τούτου, είναι δυνατόν κάποιος να μπορέσει να είναι πραγματικά ελεύθερος;

Η ελεύθερη δράση απαιτεί πόρους, με οποιαδήποτε μορφή αυτοί μπορεί να έχουν. Από τη φαντασία μέχρι την οικονομική τους διάσταση. Ένας άνθρωπος χωρίς φαντασία μπορεί να είναι ελεύθερος πραγματικά; Ή ένας άνθρωπος που δεν έχει παιδεία; Ειδικά η παιδεία, είναι κατά την άποψή μου, ο ακρογωνιαίος λίθος της ελευθερίας και χωρίς δαύτην όλα είναι ματαιοπονία. Από την άλλη όψη, τη λιγότερο πνευματική και περισσότερο υλική, η αυτοδιάθεση χρειάζεται τις περισσότερες φορές μέσα για να ικανοποιηθεί, τα οποία όμως απαιτούν οικονομικούς πόρους για να αποκτηθούν. Αλλά κάποιος που δεν έχει τους πόρους αυτούς, δεν είναι ελεύθερος; Κι αν κατατάξουμε τους ανθρώπους με βάση την οικονομική τους επιφάνεια σε μια σειρά, στην ίδια ακριβώς σειρά θα βρίσκονται, υπό την οπτική της δυνατότητας αυτοδιάθεσης πάντα, και από άποψη ελευθερίας; Ένας φτωχός είναι λιγότερο ελεύθερος από έναν πλούσιο;

Κι αν αυτό το συλλογισμό μας τον επεκτείνουμε λίγο περισσότερο σε επίπεδο κοινωνίας ή και χώρας ακόμα, μια μη αυτάρκης χώρα όπως η δική μας, με τα γνωστά δημοσιονομικά προβλήματα και τα υπέρογκα χρέη, είναι λιγότερο ελεύθερη από μια άλλη οικονομικά πιο εύρωστη; Κι αν αυτό ισχύει, σε ποιόν έχει παραχωρηθεί το μερίδιο της ελευθερίας που χάθηκε, στους δανειστές της; Η ελευθερία της, με άλλα λόγια, έχει αποτιμηθεί σε χρήμα, το οποίο πρέπει να ξεπληρωθεί για να επιστρέψει η ελευθερία πίσω; Αυτός που χρωστάει, ξεπληρώνει το χρέος όχι για είναι εντάξει στις οικονομικές του υποχρεώσεις αλλά για να αγοράσει πίσω την (όποια) ελευθερία του;

Ο Καζαντζάκης στην απάντηση που έδωσε στη δημοσιογράφο πιο πάνω, λέει ότι ένας είναι ελεύθερος, δέκα ελεύθεροι ενωμένοι όχι. Τούτο μπορεί να σημαίνει πολλά πράγματα. Ας τα πιάσουμε με τη σειρά. Ένας ελεύθερος άνθρωπος παντρεύεται (ή νυμφεύεται, ανάλογα με το φύλο του) και γίνεται διπλός. Αυτό σημαίνει ελευθερία μισή; Κι όταν το ζευγάρι βγει στην κοινωνία, η μισή ελευθερία γίνεται ακόμα μικρότερη; Κι όταν η κοινωνία ενωθεί με άλλες κοινωνίες σε θεσμούς όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση για παράδειγμα, τότε έχουμε πια να κάνουμε με ένα μικρό κλάσμα της αρχικής ελευθερίας;

Ο μεγαλύτερος όμως δυνάστης της ελευθερίας, κατά τη γνώμη μου, πρέπει να είναι το ρολόι. Η καθημερινότητα ρυθμίζεται από αυτό και οι παρεκκλίσεις συνήθως δημιουργούν δυσάρεστες καταστάσεις. Η ώρα, η μεγαλύτερη αυτή κοινωνική σύμβαση μεταξύ των ανθρώπων ολόκληρου του πλανήτη, μπορεί να «δημιουργήθηκε» για να εξυπηρετήσει τις μεταξύ τους συναλλαγές και επαφές, αλλά μήπως τελικά έχει γίνει το μεγαλύτερο βάρος που πρέπει να κουβαλούν εις βάρος της ελευθερίας τους;

Πολλά θα μπορούσα να γράψω για την ελευθερία. Η ερώτηση όμως παραμένει: Μπορεί να υπάρξει πραγματική ελευθερία; Υπάρχει πραγματική ελευθερία; Ελευθερία υπό προϋποθέσεις είναι πραγματική ελευθερία;

Κλείνοντας, δεν πρέπει να παραλείψω την αναφορά μου στο μοναδικό πραγματικά ελεύθερο πράγμα. Ποιο είναι αυτό; Η τέχνη. Και γιατί είναι πραγματικά ελεύθερη; Απλώς γιατί μπορεί να κινείται πάνω στην κόψη του ξυραφιού, μπορεί να δημιουργεί, μπορεί να αγγίζει το μεγάλο, το ωραίο και το αληθινό χωρίς κανένα περιορισμό. Αλλά και γιατί αυτή έχει τη δυνατότητα να νικά και το θάνατο, είναι το μοναδικό πράγμα που νικά το θάνατο…

Αρέσει σε %d bloggers: