Posts Tagged ‘ επικοινωνία ’

Κοινωνικοποιημένη απομόνωση.

 5547535499_245b3b6a30_z

Η καθημερινότητα του σύγχρονου ανθρώπου αν χαρακτηρίζεται από κάτι αυτό δεν είναι άλλο από τη διαρκή και αδιάλειπτη επικοινωνία. Επικοινωνία που τώρα πια γίνεται με πάρα πολλούς τρόπους και βεβαίως κυρίως με τη χρήση της τεχνολογίας. Αν ανατρέξουμε στο λεξικό, επικοινωνία είναι η διαδικασία με την οποία μεταδίδεται μια πληροφορία ή ένα μήνυμα, το οποίο όμως ενδέχεται να κρύβει μέσα του και κάτι βαθύτερο από αυτό που μεταφέρει, βαθύτερα νοήματα ή και συναισθήματα. Δι’ αυτής ο άνθρωπος μπορεί να μεταφέρει αυτό που σκέφτεται στο διπλανό του, στο φίλο του, στο συνεργάτη του. Όμως, η αλματώδης αύξηση της τεχνολογίας που εφηύρε νέους τρόπους και νέες μορφές επικοινωνίας, έχει καταφέρει να αυξήσει αντίστοιχα και τα ποιοτικά της χαρακτηριστικά ή μήπως όχι;

Τα λεγόμενα μέσα κοινωνικής δικτύωσης χρησιμοποιούνται με ολοένα και αυξανόμενη συχνότητα από το σημερινό άνθρωπο, είτε για αμιγώς προσωπική ενασχόληση είτε ακόμα και για επαγγελματική. Η δι’ αυτής της μεθόδου επικοινωνία, αν εξαιρέσουμε το κομμάτι εκείνο της επαγγελματικής χρήσης, επικεντρώνεται συνήθως είτε στη στείρα αναπαραγωγή κειμένων/σλόγκαν/φωτογραφιών ή βίντεο είτε στην ολιγόλογη περιγραφή των συναισθημάτων – καταστάσεων ή  ακόμα και της τοποθεσίας που ο καθένας βρίσκεται με σχεδόν αποκλειστική απαίτηση την απόκριση των ληπτών του μηνύματος με το πάτημα ενός κουμπιού με την ένδειξη «Μου αρέσει». Αναρωτιέται λοιπόν εύλογα κανείς, αν αυτό αποτελεί κάποια μορφή επικοινωνίας ή αν απλώς είναι μια παράθεση σκέψεων των ανθρώπων που αποφεύγουν τη δια ζώσης επαφή, περιχαρακωμένοι μέσα στην ασφάλεια της ιδιωτικότητας ή της μοναξιάς τους.

Η γρήγορη επαφή που γίνεται πια πολύ εύκολα με τη χρήση του διαδικτύου, είτε από κάποιον ηλεκτρονικό υπολογιστή είτε από τα επονομαζόμενα έξυπνα κινητά τηλέφωνα, δε θα ήταν υπερβολή να χαρακτηριστεί ως μια ψυχαναγκαστική συνήθεια που τείνει να αποξενώσει τελικά τους ανθρώπους από το να τους φέρει πιο κοντά. Οι περισσότεροι από μας έχουμε γίνει μάρτυρες ακόμα και σε χώρους συνάθροισης, όπως οι πλατείες, τα καφενεία, οι χώροι εστίασης κλπ. οι παρευρισκόμενοι αντί να συνομιλούν να έχουν ανά χείρας τα κινητά τηλέφωνα ενημερώνοντας την (διαδικτυακή τους) κατάσταση ή απαντώντας σε μηνύματα, διακόπτοντας διαρκώς τη συζήτηση και τη ροή του λόγου, ακόμα και τις σκέψεις τους τις σχετικές με την παρέα που βρίσκονται εκείνη τη στιγμή. Είναι πράγματι απορίας άξιο πως δίνεται μεγαλύτερη αξία στον εξ’ αποστάσεως ‘συνομιλητή’ και όχι σε εκείνον που βρίσκεται ακριβώς δίπλα!

Αυτή λοιπόν η ψυχαναγκαστική εν πολλοίς συνήθεια, ειδικά των νεότερων σε ηλικία ατόμων που οδηγεί, για τον αποστασιοποιημένο παρατηρητή, σε παράλογες ενέργειες, θα οδηγούσε εικάζουμε ακόμα και τα ίδια τα υποκείμενα να συμφωνήσουν στο παράλογο των κινήσεών τους αν υπήρχε η δυνατότητα να δουν εαυτούς αλλά από μια απόσταση τόσο χωρική όσο και χρονική.  Το να φωτογραφίζει, για παράδειγμα, κανείς τον καφέ του και να κοινοποιεί τη φωτογραφία αυτή δεν έχει επί της ουσίας κανένα νόημα, ουδόλως ενδιαφέρει τους ‘ψηφιακούς’ φίλους ο καφές, όπως και ο ίδιος δεν ενδιαφέρεται στην πραγματικότητα για αντίστοιχες φωτογραφίες των δικών του φίλων. Τι είναι λοιπόν αυτό που ‘αναγκάζει’ το σύγχρονο άνθρωπο να προβαίνει σε αυτές τις ενέργειες, παραγκωνίζοντας επί της ουσίας την πραγματική επικοινωνία και βάζοντας στη θέση της τη δικτυακή και ‘εικονική’ εκδοχή της;

Οι απαντήσεις που θα μπορούσαν να δοθούν είναι πολλές κι ανάλογες με τις πεποιθήσεις και τα πιστεύω του καθενός. Εκείνο το σημείο όμως που ίσως να είναι κοινά αποδεκτό πως πραγματικά συμβαίνει, είναι το γεγονός πως η αιτία πιθανόν να κρύβεται πίσω από την  ανάγκη για διαρκή προβολή κι επιβεβαίωση της ύπαρξης, όσο κι αν αυτό ακούγεται βαρύ. Το ‘Σκέφτομαι άρα υπάρχω’ ενδεχομένως να έχει μετεξελιχθεί στο ‘Επικοινωνώ άρα υπάρχω’ με ό,τι κι αν αυτό κρύβει στο βάθος της ψυχής του καθενός μας. Η επικοινωνία δηλαδή, από αρωγός της κοινωνικοποίησης τείνει να καταστεί ακριβώς το αντίθετο, να επιβεβαιώνει σε καθημερινή βάση την (πραγματική) απομόνωσή μας, μια απομόνωση που καλυμμένη έντεχνα πίσω από το πέπλο της εσωτερικής ικανοποίησης των πολλών ‘Μου αρέσει’ (‘Like’ κατά την καθομιλουμένη  προσφώνηση των ημερών) οδηγεί το σύγχρονο άνθρωπο όλο και βαθύτερα στην αποξένωση. Κι όλο αυτό χωρίς κανείς να μπορεί σήμερα να προσδιορίσει τις μελλοντικές συνέπειες για την ψυχοσύνθεση του καθενός από μας χωριστά αλλά και της πορείας της κοινωνίας ως σύνολο.

Η εικόνα του άρθρου είναι από το flickr (http://www.flickr.com/photos/smemon/5547535499/)

Advertisements

Facebook…

…και άλλες ιστορίες «κοινωνικής δικτύωσης».

 

Image: renjith krishnan / FreeDigitalPhotos.net

 

Χτες το βράδυ είπα να χαζέψω λίγο στην τηλεόραση. Σπανίως αυτό το χαζοκούτι με προσελκύει, αλλά καμιά φορά όταν δεν έχω διάθεση για τίποτα άλλο κάθομαι και χαζεύω καμιά ταινία ή καμιά συζήτηση. Επιδιδόμενος λοιπόν στο προσφιλές άθλημα των ημερών, την αδιάκοπη, γρήγορη και χωρίς νόημα εναλλαγή καναλιών, ζάπινγκ στην καθομιλουμένη, έπεσα πάνω σε μια διαφήμιση κινητού τηλεφώνου. Ανάμεσα στις άλλες δυνατότητες του τηλεφώνου, υπήρχε λέει και εκείνη της κοινωνικής δικτύωσης. Τα σηματάκια toy Facebook, του MySpace, του Twitter και των λοιπών συστημάτων κοινωνικής δικτύωσης στροβιλιζόταν γύρω από το διαφημιζόμενο κινητό τηλέφωνο.

Μου δημιουργήθηκε αμέσως η εξής απορία: Είναι δυνατόν το τηλέφωνο το οποίο είναι εξ’ ορισμού το μέσο για να επικοινωνούν δυο ή περισσότεροι άνθρωποι με χρήση της φωνής τους, άντε και της εικόνας τους τώρα τελευταία, να το χρησιμοποιεί κάποιος για να μπαίνει στο Facebook; Για να πάψει δηλαδή να χρησιμοποιεί τη φωνή του και να την αντικαταστήσει με κάποιο στοιχειώδες κείμενο, αν υπάρχει κι αυτό, και με παραπομπές σε βίντεο και τραγούδια; Να καταστήσει δηλαδή την επικοινωνία του ακόμα πιο απρόσωπη και απόμακρη; Διότι, τα λινκς και τα βίντεο δεν μπορούν να μεταδώσουν τα αισθήματα, την πνευματική και ψυχική κατάσταση. Η φωνή, με τις διαβαθμίσεις του τόνου της, με τις εναλλαγές της υφής της, με τη χροιά της, μεταδίδει εκτός από την πληροφορία μέσω των λεγομένων και την κατάσταση του ομιλούντα. Αλλιώς είναι να γράφεις πχ. Είμαι στεναχωρημένος γιατί απέτυχα στις εξετάσεις κι αλλιώς είναι να το λες. Η φωνή μεταφέρει και το συναισθηματικό φορτίο των λέξεων που μεταδίδει. Ακόμα καλύτερα βέβαια είναι η δια ζώσης επικοινωνία, αλλά σ’ αυτή την ανάρτηση ας περιοριστούμε στη δια φωνής επικοινωνία.

Τα δίκτυα αυτά της λεγόμενης κοινωνικής δικτύωσης, που κατά τη γνώμη μου μόνο τέτοια δεν είναι, δημιουργούν μεγάλη ψυχική εξάρτηση, ένα είδος ψυχαναγκασμού που οδηγεί σε ακραίες καταστάσεις ενίοτε. Γνωρίζω ανθρώπους που συνδέονται στις 3 τα χαράματα μόνο και μόνο για να δουν αν υπάρχει κάποιο νέο μήνυμα. Και στις 4 το πρωί ξαναμπαίνουν. Στις 5 ρίχνουν ακόμα μια ματιά, αγνοώντας τον κανόνα της φύσης που θέλει τον άνθρωπο να κοιμάται για να ξεκουράσει τον οργανισμό του. Και την άλλη μέρα έχουν υποχρεώσεις. Με κάποιο τρόπο, τον οποίο δυστυχώς δεν μπορώ να εξηγήσω γιατί δεν είμαι ειδικός, έχουν μεταφέρει ένα μεγάλο κομμάτι της πραγματικής τους ζωής μέσα στον εικονικό αυτό κόσμο κι αγωνιούν για να αποκτήσουν «φίλους» και να γίνουν δημοφιλείς. Ξεχνούν ότι κάποιοι έστω από τους φίλους αυτούς υπάρχουν μερικά μέτρα δίπλα τους κι αντί να βρεθούν και να συζητήσουν, να πιούν ένα καφέ ή να πάνε μια βόλτα, στέλνουν εικονικούς καφέδες κι άλλα αφεψήματα ο ένας στον άλλο στο Facebook.

Δυστυχώς, στον πραγματικό κόσμο, πρέπει να μοχθήσεις για να χτίσεις το «προϊόν» που ονομάζεται «ο εαυτός μου». Πρέπει να είσαι συνεπείς σε υποχρεώσεις που απαιτούν κόπο για να επιτευχθούν. Ενώ στο Facebook με μερικά κλικ στέλνεις δώρα, κάνεις επισκέψεις, εκφράζεις το θαυμασμό σου, λες χρόνια πολλά και τα δυο εμπλεκόμενα μέρη θεωρούν ότι η υποχρέωση εκπληρώθηκε. Μια, κακή κατά τη γνώμη μου, μικρογραφία των κοινωνικών σχέσεων έχει μεταφερθεί μέσα στα δίκτυα αυτά κι επειδή δεν μπορεί να γίνει διαφορετικά έχουν απλοποιηθεί τα πάντα. Οι συζητήσεις είναι απρόσωπες, τα κείμενα κρύα και η μεγάλη πλειοψηφία του υλικού που διακινείται μέσα σ’ αυτά είναι μια απλή και στείρα αναπαραγωγή των ίδιων και των ίδιων πραγμάτων, τα οποία τις περισσότερες φορές είναι κάποια άνευ ουσίας ευφυολογήματα.

Δε θα κάνω λόγο για την ανωνυμία και τα περί αυτής. Έχουν ειπωθεί πολλές φορές κι ο καθένας έχει την άποψή του. Εκεί που θέλω να σταθώ όμως είναι το γεγονός ότι η ανωνυμία αυτή, το διαδίκτυο και όλα όσα δωρεάν και αφειδώς προσφέρει τελικά δεν είναι χωρίς κόστος. Αφαιρεί από μέσα μας την ουσία μας. Το έλλογο όν ο άνθρωπος έχει πλαστεί για να επικοινωνεί με το συνάνθρωπό του και να εξελίσσεται μέσα από αυτή την επικοινωνία. Το κομμάτι της ζωής μας που λέγεται συναναστροφή με το φίλο, το γείτονα, το διπλανό αργοπεθαίνει. Για να μάθει ο σύγχρονος άνθρωπος τι έκανε ο φίλος του μπαίνει στο Facebook. Δεν πάει να τον δει από κοντά. Χάνονται απλά και μικρά πράγματα, σημαντικά κατά τη γνώμη μου. Χάνεται η χειραψία, το φιλικό χτύπημα στην πλάτη, κι ακόμα χειρότερα η αγκαλιά, το φιλί. Δεν μπορείς να παρηγορήσεις το φίλο σου μέσω του διαδικτύου χτυπώντας φιλικά την οθόνη! Κι όμως ένα τέτοιο άγγιγμα για αυτόν που το έχει ανάγκη είναι θεραπεία. Είναι δύναμη να προχωρήσει. Δεν έχει την ίδια επίδραση με ένα λινκ!!! Ούτε κατά διάνοια. Γιατί, όπως και να το κάνουμε, δεν μπορούμε να απαρνηθούμε τη φυσική μας υπόσταση. Και, ευτυχώς ακόμα τουλάχιστον, η ηλεκτρονική μας δεν έχει αισθήματα.

Όλος αυτός ο ιστός της λεγόμενης κοινωνικής δικτύωσης με τη χρήση των υπηρεσιών όπως του Facebook, μόνο επικοινωνία δεν μπορεί να χαρακτηριστεί. Προβολή αυτού που ενδεχομένως θα θέλαμε να είμαστε; Ίσως. Αγοραφοβία; Ίσως. Δίψα για ανεύρεση τροφής για κουτσομπολιό; ‘Ίσως. Αναζήτηση πραγμάτων και ιδιοτήτων που δεν έχουμε στην κανονική μας ζωή; Ίσως. Επικοινωνία πάντως όχι. Η επικοινωνία λαμβάνει χώρα εκεί που πραγματικά υπάρχει η ζωή, έξω από την οθόνη και μακριά από το πληκτρολόγιο.

 

Σημείωση: Στα δίκτυα αυτά, παρατηρώ το τελευταίο χρονικό διάστημα, έχουν βρει πρόσφορο έδαφος οι διαφημιστές και οι επαγγελματίες του μάρκετιγκ και προωθούν τα προϊόντα τους ανέξοδα. Υπό αυτή την οπτική γωνία, αποτελεί ένα θαυμάσιο εργαλείο και για έναν απλό θνητό να προωθήσει ενδεχομένως τις απόψεις του, όποιες κι αν είναι αυτές. Και το σημείο αυτό χρήζει ιδιαίτερης προσοχής ειδικά για τα παιδιά που η κρίση τους δεν είναι αναπτυγμένη, πλήρης και ικανή να διαχειρίζεται με το σωστό τρόπο όλες τις πληροφορίες που λαμβάνει.

 

Υ.Γ.1 Παρακαλώ μη με χαρακτηρίσετε οπισθοδρομικό ή τεχνοφοβικό. Η τεχνολογία αποτελεί ένα μεγάλο κομμάτι της ζωής και της προσωπικότητάς μου και τη θεωρώ ως ένα αναγκαίο κι απαραίτητο στοιχείο της.

Υ.Γ.2 Το παρόν κείμενο αποτελεί μια συνέχεια των σκέψεών μου που προκάλεσε το άρθρο του Δείμου «Ο διαδικτυακός μεταμοντέρνος λόγος και ο λαϊκισμός του» και των σχολίων του.

Αρέσει σε %d bloggers: