Χρόνος. Υπάρχει;

Χρόνος... υπάρχει;

Από πολύ μικρός μου δημιουργήθηκε η απορία του τι είναι ο χρόνος. Ποιο είναι το μέτρο του. Ποια είναι η αρχή του και ποιο το τέλος. Αν υπάρχει πραγματικά ή αν είναι μόνο ένα παιχνίδι της φαντασίας μας. Ή αν είναι απλώς ένα τέχνασμα της φύσης για να μη γίνονται όλα ταυτόχρονα…

Σύμφωνα με το Λεξικό της Οξφόρδης με τον όρο χρόνος εννοείται «η ακαθόριστη κίνηση της ύπαρξης και των γεγονότων στο παρελθόν, το παρόν, και το μέλλον, θεωρούμενη ως σύνολο». [Πηγή Wikipedia]

Αλλά, τούτος εδώ ο ορισμός ενώ έχει ένα συστατικό που είναι απαραίτητο για τη «δημιουργία» χρόνου, την κίνηση, ενώ δεν έχει κάτι άλλο εξίσου για να μην πω πιο σημαντικό, τη συνείδηση. Ο χρόνος, κατά την άποψή μου, δεν είναι αυτό το πράγμα που νομίζουμε ότι μετριέται με τα ρολόγια. Άλλωστε, καθένα από αυτά έχει τη δική του ώρα, σπάνια δυο ρολόγια συμφωνούν! Ο χρόνος είναι το αποτέλεσμα της κίνησης της μάζας-ενέργειας μέσα στο χώρο, έτσι όπως τα όντα που έχουν συνείδηση την αντιλαμβάνονται. Αν βεβαίως δεχτούμε ότι όλο αυτό δεν είναι μια αυταπάτη, ένα πονηρό παιχνίδι του μυαλού μας και της φύσης γύρω μας.

Τι γίνεται όμως, όταν ο άνθρωπος δεν έχει συνείδηση; Όταν για παράδειγμα κοιμάται βαθιά. Τότε ο χρόνος υπάρχει; Δεν υπάρχει; Υπάρχει αλλά έχει σταματήσει; Ή απλώς τη στιγμή που έκλεισαν τα μάτια και χάθηκε η συνείδηση, ο χρόνος μεταφέρθηκε σχεδόν αυτόματα στη στιγμή που μόλις άνοιξαν τα μάτια κι επανήρθε η συνείδηση; Ο καθένας μπορεί να υποστηρίξει όποια εκδοχή θέλει. Το σίγουρο είναι πάντως ότι ο χρόνος απαιτεί συνείδηση για να υπάρξει.

Από την άλλη μεριά, αν φανταστούμε ότι έχουμε γίνει απείρως μικροί, σε ατομικό επίπεδο, και είμαστε σε θερμοκρασία του απόλυτου μηδέν, στους -273οC, τότε δεν υπάρχει κίνηση και ένας λογικά σκεπτόμενος άνθρωπος θα μπορούσε εύλογα να ισχυριστεί ότι εκεί δεν υπάρχει ούτε χρόνος. Τι γίνεται όμως έξω από το σημειακό χώρο αυτό; Ο παρατηρητής του απόλυτου ψύχους βρίσκεται σε χώρο που υπάρχει κίνηση, άρα σε χώρο που υπάρχει χρόνος. Παράδοξο φαινόμενο θα ήταν αυτό, να κρατάει κάποιος στα χέρια του ένα κομμάτι ύλης-ενέργειας μέσα στο οποίο δεν υπάρχει χρόνος!

Αλλά, από την άλλη, ας φανταστούμε ότι η Γη καταστρέφεται και μαζί της βεβαίως και όλα τα έμβια όντα, θα χανόταν δηλαδή η συνείδηση. Σε εκείνη την περίπτωση, και υποθέτοντας ότι στο σύμπαν δεν υπάρχει άλλο ον με συνείδηση, ο χρόνος θα συνέχιζε να υπάρχει; Κι αν συνέχιζε ποιο σκοπό θα εξυπηρετούσε;

Ο χρόνος, κατά τη γνώμη μου, απαιτεί για να υπάρξει κι έναν εξωτερικό παρατηρητή, ο οποίος πάντα θα πρέπει να βρίσκεται στο σημείο «μηδέν» και να παρατηρεί όλα τα τεκταινόμενα να εξελίσσονται γύρω του. Ίσως αυτό το σημείο να είναι αυτό που προσπαθούν να πουν με άλλα λόγια οι επιστήμονες με τη θεωρία της Μεγάλης Έκρηξης. Αλλά το σημείο αυτό που θα στέκεται ο παρατηρητής μαζί με τον παρατηρητή, πρέπει να είναι άχρονα! Κάποιος – κάπου δηλαδή εκτός χρόνου, πρέπει να είναι το σημείο «μηδέν» από το οποίο ξεκινάει ο χρόνος! Αυτό είναι επίσης παράδοξο ως σκέψη διότι προϋποθέτει δυο αντίθετες καταστάσεις να συνυπάρχουν χωρίς σαφές όριο που να τις διαχωρίζει και μάλιστα μέσα από τη μια να ξεκινάει η άλλη.

Τολμώ να ρωτήσω καμιά φορά τον εαυτό μου: «Μήπως δεν υπάρχει χρόνος;». Μήπως όλο αυτό είναι ένα παιχνίδι του μυαλού μου; Μια ψευδαίσθηση; Ίσως ναι. Ίσως και όχι. Έχω πάντως την εντύπωση ότι δε ζω ποτέ σ’ αυτό που λέμε παρόν. Αλλά στο λίγο πριν το μέλλον. Και ότι το παρελθόν στην πραγματικότητα απλώς έχει συντελεστεί μέσα στο μυαλό μου, κάτι σαν κινηματογραφική ταινία στην οποία μπορεί μεν να πρωταγωνιστούσα, αλλά στην πραγματικότητα ήταν ένα σενάριο. Τώρα θα πει κάποιος και εύλογα: Μα πως είναι δυνατόν το σενάριο το δικό μου να έχει διασταυρωθεί με το σενάριο του Τάδε που συναντηθήκαμε στο Χ μέρος πριν ένα χρόνο; Αποκλείεται δηλαδή ακόμα κι αυτό να είναι παιχνίδι του μυαλού μου; Αν πεθάνω και φύγω από τον κόσμο του συνειδητού, ο χρόνος θα εξακολουθήσει να υπάρχει; Κι αν ναι τότε τι σημασία άραγε θα έχει αυτό για μένα που πια δεν έχω συνείδηση; Κι αν όχι, ο Τάδε φίλος μου που συναντήθηκα τότε στο παρελθόν μαζί του, θα εξακολουθήσει να υπάρχει ή θα έχει χαθεί κι αυτός μαζί με μένα και τη συνείδησή μου; Και τι είναι το μέλλον στην πραγματικότητα; Μήπως το παρελθόν που δεν έχω συνειδητοποιήσει ακόμα; Κατ’ αντιστοιχία με το παρελθόν που θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί ότι είναι απλώς ο χρόνος που έχω συνειδητοποιήσει; Μήπως δηλαδή παρελθόν και μέλλον είναι το ίδιο πράγμα, απλώς το δεύτερο πρέπει να περάσει μέσα από το παρόν απλώς και μόνο για να το συνειδητοποιήσω; Κι αν όλα έχουν ήδη συμβεί, εμείς γιατί υπάρχουμε; Έχουμε λόγο στα τεκταινόμενα; Κι αν ο χρόνος δεν υπάρχει στην πραγματικότητα, τότε έχει νόημα να μιλάμε για το θάνατο; Έχει νόημα να χρησιμοποιούμε όρους όπως χτες, σήμερα, αύριο, πριν από λίγο, σε πέντε λεπτά κλπ; Μήπως όλα αυτά υπάρχουν μέσα μας κι απλώς περιμένουν την κατάλληλη στιγμή για να φανερωθούν;

Διατυπώνω την εξής σκέψη με την απορία αν κάτι τέτοιο ευσταθεί: «Το παρελθόν και το μέλλον είναι εξίσου πραγματικά με το παρόν, αφού το παρόν έχει φτάσει εδώ που είναι γιατί πέρασε μέσα από ένα συγκεκριμένο παρελθόν και το οποίο θα οδηγήσει σε ένα σαφώς καθορισμένο μέλλον. Δηλαδή, κατά κάποιο τρόπο, το παρελθόν υπάρχει αυτή τη στιγμή που μιλάμε, όπως και το μέλλον, το οποίο μπορεί να μην έχει έρθει ακόμα, αλλά λόγου του γεγονότος ότι θα δημιουργηθεί αυστηρώς με τις επιλογές και τις κινήσεις του παρελθόντος και του παρόντος και όχι κάπως αλλιώς, είναι ήδη προδιαγεγραμμένο και υπαρκτό.»

Όσο κι αν προσπαθώ να δώσω απαντήσεις δεν τα καταφέρνω. Πάντα καταλήγω στα ίδια αδιέξοδα. Μάλιστα, όσο περνάει ο χρόνος, τόσο περισσότερες ερωτήσεις έρχονται να γεμίζουν τη σκέψη μου. Τίποτα δεν είναι απόλυτο, εκτός ίσως από το γεγονός ότι αυτή η αυταπάτη που λέγεται χρόνος θέλει κίνηση και συνείδηση για να υπάρξει… αν υπάρχει… Και ότι δε μετριέται με ρολόγια και ημερολόγια.

Πως πέρασε ο χρόνος από τη στιγμή που έγραψα τον τίτλο αυτού του άρθρου…

Υ.Γ. Άφησα έξω από αυτό το άρθρο τις επιστημονικές προσεγγίσεις για το χρόνο. Συστολή και διαστολή του, ταχύτητα του φωτός, θεωρία της σχετικότητας κλπ, απλώς γιατί δεν ήταν σκοπός μου να κάνω μια επιστημονική ανάλυση του χρόνου, σπαταλώντας τον πολύτιμο χρόνο σας(!), αλλά να εκθέσω τα ερωτήματα που με απασχολούν, μήπως τυχόν ανακαλύψω κάποιες απαντήσεις…

Advertisements
  1. Θέτεις ένα ζήτημα που αποτέλεσε βασικό αντικείμενο πολλών δοκιμιογράφων και φιλοσόφων. Κατά τη γνώμη μου (όχι ως φιλοσόφου ή δοκιμιογράφου) ο χρόνος συνδέεται άμεσα με την εξέλιξη (όχι την κίνηση ή τη συνείδηση). Ουσιαστικά ο χρόνος ταυτίζεται με την αλλαγή, μία αλλαγή που παρατηρείται σε ολόκληρο το σύμπαν. Μία αλλαγή που φέρνει κίνηση, δημιουργία, θνησιμότητα.

    Ο ανθρώπινος χρόνος είναι που συνδέεται άμεσα με τη συνείδηση και την παρατήρηση των αλλαγών. Είναι η ανάγκη μας για την καταγραφή του ώστε να στρέψουμε τη φύση προς όφελός μας. Ο αδηφάγος κι αεικίνητος αστερίας έχει άλλη αίσθηση χρόνου που στη δική μας συνείδηση μοιάζει αιώνιος κι ακίνητος (τα 400 αστέρεια χρόνια ζωής είναι πολλά για εμάς και τα 3 νανοδευτερόλεπτα ταχύτητας ενός φιλμ για να δούμε την κίνησή του σε ανθρώπινη προσομοίωση είναι πολύ λίγα)…

    • Σωστές οι παρατηρήσεις σου Δήμο, αλλά υπάρχει; 🙂 🙂 🙂

      • Εξαρτάται από τον προσδιορισμό που δίνεις στην λέξη «υπάρχει»(ύπαρξη);

        • Πως προσδιορίζω την ύπαρξη; Γράφω στην πρώτη παράγραφο: «Αν υπάρχει πραγματικά ή αν είναι μόνο ένα παιχνίδι της φαντασίας μας. Ή αν είναι απλώς ένα τέχνασμα της φύσης για να μη γίνονται όλα ταυτόχρονα…»

      • Κώστα μου, η απάντησή σου των 9:28 πμ, και η πρώτη παράγραφο στην οποία παραπέμπεις έχει να κάνει με υποθέσεις περί του χρόνου: «Αν υπάρχει (Ο ΧΡΟΝΟΣ) πραγματικά ή αν ειναι (Ο ΧΡΟΝΟΣ) μόνο ενα παιχνίδι της φαντασίας μας. ‘Η αν είναι (Ο ΧΡΟΝΟΣ) απλώς ένα τέχνασμα της φύσης…»

        Η ερώτησή μου ήταν αν έχεις κάποιον προσδιορισμό για την λέξει «υπάρχει» (ύπαρξη). Μιλούσα για προσδιορισμό την ΥΠΑΡΞΗΣ στην ερώτησή μου, όχι του χρόνου.

        • Η ύπαρξη είναι κάτι που σηκώνει μεγάλη κουβέντα. Περί της ύπαρξης ή μη αλλά και της ουσίας της όταν δεχόμαστε ότι υφίσταται, έχουν γραφτεί κι έχουν λεχθεί πολλά. Φιλοσοφίες ολόκληρες. Ίσως πρέπει να κάνουμε ένα άρθρο μόνο γι’ αυτή. Εδώ, ας περιοριστούμε στον αν αυτό που η αντίληψή μας καταλαβαίνει ως χρόνο, είναι κάτι πραγματικό ή όχι.

      • Ναι, πράγματι. Και, όπως πρότεινα και πριν, το αν αυτό που η αντίληψή μας καταλαβαίνει ως χρόνο, είναι κάτι πραγματικό ή όχι, εξαρτάται από τον προσδιορισμό που δίνεις στην λέξη “υπάρχει”(ύπαρξη); ή/και στην λέξη «πραγματικό» (πραγματικότητα), αν όχι και στο τι είναι «αντίληψη». Η υφή του χρόνου μπορεί να προσεγγισθεί μόνο αφού έχουμε καθιερώσει προσδιορισμούς των εννοιών βάσει των οποίων κρίνεται ο χρόνος στο πλαίσιο της ερώτησης.

    • Νέστορας
    • 4 Ιανουαρίου 2012

    Καλημέρα, θα συμφωνήσω με τον δείμο του πολίτη όσον αφορά τον ορισμό: η σύνδεση με την εξέλιξη είναι μια πολύ καλή προσέγγιση. (αφήνοντας, επίσης, απέξω επιστημονικές/τεχνοκρατικές προσεγγίσεις, τις οποίες αντιλαμβάνομαι καλύτερα).

    Αν συνδέσει κανείς το χρόνο με τη συνείδηση, τότε τι γίνεται λόγου χάρη με μια σελίδα χαρτί; δεχόμενοι την ανυπαρξία συνείδησης της κόλλας Α4, την παρατηρούμε να κιτρινίζει με τα χρόνια, να αποσυντίθεται με τον καιρό, να αλλάζει. Κι αυτή μια είδους κίνηση είναι φυσικά, σε υποατομικό βέβαια επίπεδο.

    Όμορφο θέμα πιάσατε! Καλώς σας βρήκα.

    • Νέστορα, σε καλωσορίζω στο ιστολόγιό μου και εύχομαι να είναι το 2012 χρονιά καλή και με πολλές ιδέες για σένα.

      Πράγματι ο Δήμος έδωσε μια άλλη διάσταση, αυτή της εξέλιξης την οποία εγώ δεν ανέφερα ευκρινώς στο κείμενό μου, αλλά την εννόησα ως κίνηση της ύλης/ενέργειας. Το παράδειγμά σου με το χαρτί αναφέρεται στο ίδιο το χαρτί, σαν να είχε αντίληψη του χρόνου, κάτι που φυσικά δεν μπορεί να συμβεί. Εμείς από την άλλη, αντιλαμβανόμαστε την αλλαγή που συμβαίνει στο χαρτί κι αυτό γιατί είμαστε ενσυνείδητα όντα.

      Θα είναι χαρά μου να τα λέμε συχνά. 🙂

      • Πολύ ωραία η προσέγγιση για την κιτρινισμένη σελίδα χαρτιού, του Νέστορα. Δε βλέπει συνείδηση στο χαρτί -τουναντίον μάλιστα. Αλλά ο χρόνος φαίνεται στο χαρτί ως τμήμα της εξέλιξης/κίνησης/φθοράς.

  2. Θαυμάσια ροή σκέψης και ιδέες. Πολύπλοκο το θέμα. Μπράβο σου Κώστα μου για την ανάρτηση.

    • Θα περίμενα μεγαλύτερο σχόλιο… Μάλλον θα φταίει η διακοπή ρεύματος ε; χα, χα, χα…

  3. Υπάρχει ο χρόνος του ρολογιού, που είναι απαραίτητος για να μετακινηθούμε…και να ζήσουμε καθημερινά στο πρακτικό επίπεδο…
    Αλλά υπάρχει και ο ψυχολογικός χρόνος…θυμάμαι το χθες…κάνω συνειρμούς, φτιάχνω σχέδια για το μέλλον…είναι ο χρόνος-σκέψη του μυαλού μας…αλλά η δράση είναι πάντα στο παρόν…ΤΩΡΑ!
    Ένα είναι σίγουρο, δεν χρειάζεσαι χρόνο για να συλλάβεις την αίσθηση του χρόνου!
    Χμ! ωραία ξεκίνησες…τον χρόνο με… χρόνο!

    • Υπάρχει ο χρόνος που καταλαβαίνουμε κι εκείνος που περνάει χωρίς να τον παίρνουμε χαμπάρι! Υπάρχει ο χρόνος που κυλάει αργά κι εκείνος που κυλάει γρήγορα. Υπάρχει ο χρόνος όμως;

      Πολύ εύστοχο αυτό που είπες, ότι δε χρειάζεται χρόνος για να συνειδητοποιήσεις το το χρόνο! Ίσως, αν το καλοσκεφτείς, εκεί είναι το κλειδί… Δώσε μου λίγο χρόνο για να το σκεφτώ αυτό λίγο καλύτερα… 🙂

    • Καλή μου μάγισσα Άιναφετς, πέρασα και διάβασα το βιογραφικό σου… Δεν ήξερα ότι με τον Παραμυθά που τόσο μα τόσο πολύ λατρεύω έχετε τόσο «στενή συνεργασία» ! Και ότι εσύ είσαι η ψυχή πίσω από τα σχέδια… Με τιμά η παρουσία σου εδώ και ειλικρινά θα θέλαμε η σύζυγός μου κι εγώ να σας εκφράσουμε τα θερμά μας συγχαρητήρια για τη δουλειά σας.

      • Η τιμή μου δική μου που βρίσκομαι σε επι-κοινωνία μαζί σας!
        Χαχα! κανένα χρόνο δεν σου παραχωρεί ο ψυχολογικός χρόνος…που είναι μια βαθιά στιγμιαία αίσθηση της πραγματικότητας ή τώρα ή ποτέ!
        Συγνώμη αλλά μου αρέσει ν’ αντιμετωπίζω τέτοιες έννοιες και με χιούμορ!

  4. Χα, χα, χα… Σ’ αυτό ταιριάζουμε, το χιούμορ είναι και δικό μου όπλο… 🙂

    • Θωμάς
    • 5 Ιανουαρίου 2012

    Πολύ ενδιαφέρουσα ανάρτηση που βάζει το μυαλό σε εγρήγορση. Μου δημιούργησες αρκετές σκέψεις για την έννοια του χρόνου, θα περιοριστώ όμως στην έννοια του μέλλοντος. Το μέλλον είναι μια έννοια πολύ σχετική και έχω την εντύπωση πως -ως έννοια- υπάρχει μόνο στους ανθρώπους. Τα ζώα δεν έχουν τη δυνατότητα να φανταστούν το μέλλον. Υπάρχει για αυτά μόνο το παρόν και το παρελθόν. Το μέλλον έχει σχέση με την ανάπτυξη της φαντασίας και είναι αυτό που ξεχωρίζει τον άνθρωπο από τα άλλα όντα. Συνεπώς παρελθόν και μέλλον δεν μπορούν να είναι το ίδιο πράγμα.

    • Δε θα διαφωνήσω ότι το μέλλον έχει σχέση με τη φαντασία, αλλά έχω την εντύπωση ότι αυτό ισχύει όταν μιλάμε για προγραμματισμό, για σχεδιασμό κλπ. Ως έννοια, το μέλλον, ή καλύτερα αν μου επιτρέπεται να χρησιμοποιήσω τον όρο «οντότητα», είναι κάτι ξέχωρο σε σχέση με τη φαντασία. Η «οντότητα» μέλλον αν ιδωθεί ως μέγεθος χρονικό, έχει ισχύ για όλα τα όντα που έχουν συνείδηση της ύπαρξής τους και ως τέτοια, νομίζω ότι μπορεί να «συγκριθεί», κατά κάποιο τρόπο, τόσο με το παρόν όσο και με το παρελθόν. Ή μήπως δεν είναι έτσι;… Άραγε θα δοθεί ποτέ μια σαφής απάντηση; (Ο χρόνος θα δείξει, χα, χα, χα…)

        • Θωμάς
        • 6 Ιανουαρίου 2012

        Καλά με έχετε βάλει να κάνω σκέψεις -αναφέρομαι στο δικό σου μπλογκ και στου Δημήτρη- που ούτε φανταζόμουνα πως τις είχα στο μυαλό μου!
        Νομίζω πως το μέλλον δεν μπορούμε να το δούμε ως οντότητα και ξέχωρο από τη φαντασία γιατί αν το δούμε έτσι αναφερόμαστε στο μέλλον που έχει πραγματοποιηθεί, το οποίο δεν είναι πλέον μέλλον, αλλά παρελθόν ή έστω παρόν. Εκτός αν βγούμε από το χρόνο και γίνουμε όπως πολύ ωραία περιγράφεις «εξωτερικοί παρατηρητές» οπότε μπαίνουμε σε φιλοσοφικές θεωρήσεις.
        Κι εμένα μου άρεσε πολύ η άποψη περί χρόνου των Ινδιάνων που αναφέρθηκε από άλλο σχολιαστή.

        • Θωμά, οι σκέψεις που κάνει το μυαλό σου υπάρχουν ήδη μέσα στο μυαλό σου, απλώς δεν τις είχες ανακινήσει… Το ίδιο παθαίνω κι εγώ, χα, χα, χα… 🙂

          Κοίτα τώρα να δεις τι σκέψη μου ήρθε με το σχόλιό σου: Επειδή ακριβώς ο χρόνος δεν είναι κάτι σαφώς ορισμένο, είναι ένα «μέγεθος» σχετικό, το οποίο μπορεί να λάβει διάφορες «μορφές», έχει κατά κάποιο τρόπο μια πλαστικότητα. Μπορεί δηλαδή να γίνει απόλυτο μέγεθος ή και το ανάποδό του. Πρόσεξε τώρα να δεις: Χτες, όταν έκανες το προηγούμενο σχόλιό σου, τη στιγμή που το έγραφες ο χρόνος ήταν απόλυτος, ήταν «εκείνη η στιγμή». Δεν μπορούσες να φανταστείς ότι σήμερα θα έγραφες ένα σχόλιο ακόμα ή κι αν το είχες φανταστεί, δεν ήξερες τα ακριβή λόγια που θα χρησιμοποιήσεις, την ώρα που θα το γράψεις κλπ. Σήμερα, την ώρα που έγραφες το σχόλιο των 11:02πμ, πάλι ο χρόνος ήταν απόλυτος, αλλά σε σχέση με χτες, είναι σχετικός, είναι μελλοντικός. Και ο χρόνος που έγραφες το χτεσινό σχόλιο είναι παρελθοντικός σε σχέση με το σήμερα. Καλά, θα πεις, τι μου λες τώρα, αυτά τα πράγματα είναι για την Α’ Δημοτικού. Πρόσεξες δυο λεπτομέρειες; Πάντα ο χρόνος είναι σε σχέση με ένα άλλο χρονικό σημείο. Ποτέ δεν μπορεί να υπάρξει χρόνος «τώρα» αν δεν υπήρξε και χρόνος «πριν», άρα, με το ίδιο σκεπτικό, δεν μπορεί να υπάρξει χρόνος «τώρα», αν δεν υπάρχει και χρόνος «μετά»! Δηλαδή, για να υπάρξει χρόνος «τώρα», παρόντας χρόνος, πρέπει να υπάρχει και χρόνος «μετά», μέλλοντας χρόνος. Με άλλα λόγια, όσο πραγματικός ή καλύτερα πραγματικότητα είναι το παρόν, άλλο τόσο πραγματικό είναι και το μέλλον! Παράδοξο ακούγεται, αλλά είναι απίθανο;

          Και κάτι ακόμα, πιο φιλοσοφικό: Είναι το σημερινό σου σχόλιο αποτέλεσμα του χτεσινού ή όχι; Δηλαδή, το χτεσινό σου σχόλιο «δημιούργησε» ένα μονόδρομο που σε οδήγησε στο σημερινό ή όχι; Κοίτα ένα παράδοξο ακόμα: Αν δεχτούμε πως όχι, τότε τα δυο αυτά γεγονότα είναι ανεξάρτητα το ένα από το άλλο και ενδεχομένως θα μπορούσαν να μην έχουν συμβεί. Έλα όμως που συνέβησαν και δε γίνεται να αλλάξουν! Που σημαίνει ότι δεν είναι ανεξάρτητα, αλλά υπάρχει μεταξύ τους μια συνέχεια, την οποία μπορεί να μην την είχαμε συνειδητοποιήσει πριν γραφτεί καν το πρώτο σχόλιο, αλλά τώρα πια δεν μπορούμε να τη βγάλουμε από τη συνείδησή μας και αποτελεί μια συνέχεια μέσα στο χρόνο, λες και ήταν προδιαγεγραμμένη και η οποία επ’ ουδενί δεν μπορεί να αλλάξει πια (εκτός αν ταξιδέψουμε στο χρόνο)! Αν πάλι δεχτούμε ότι ναι, το χτεσινό σχόλιο δημιούργησε ένα μονόδρομο που σε οδήγησε στο σημερινό σχόλιο, τότε είναι σαν να λέμε ότι οι κινήσεις μας, οι ενέργειες μας είναι προδιαγεγραμμένες και ότι όλα έχουν ήδη τελεστεί κι απλώς τα παρακολουθούμε ως θεατές χωρίς να μπορούμε να επέμβουμε. Αν όμως δεν μπορούμε να επέμβουμε στην εξέλιξη των πραγμάτων τότε πολύ απλά δεν υπάρχει συνέχεια στο χρόνο γιατί αυτός αποτελείται από στιγμές που έχουν παραταχθεί απλώς η μια δίπλα στην άλλη, σαν τα καρέ του φιλμ το οποίο έχει τραβηχτεί κανείς δεν ξέρει από πότε, που μπορεί να φαίνονται ως συνεχόμενα στο πανί του κινηματογράφου, αλλά στην πραγματικότητα αποτελούν «σπασμένα» στιγμιότυπα χωρίς συνέχεια, απλώς με ροή! Γιατί δεν υπάρχει η ανάγκη να υφίσταται χρόνος αφού όλα έχουν ήδη γίνει, ελεύθερη βούληση δεν υπάρχει, άρα το χτεσινό σου μήνυμα δεν έφτιαξε ένα μονόδρομο που οδήγησε στο σημερινό, αφού εσύ, σε συνάρτηση με το χρόνο πάντα, δεν έκανες κάποια ενέργεια, απλώς αυτή έγινε…

          Καλό τριήμερο φίλε μου Θωμά.

  5. Καλημέρα, καλή χρονιά!
    Κατά τους Ινδιάνους ο χρόνος είναι κύκλος. Είναι η αρχή και το τέλος ενός γεγονότος ή μιας πράξης. Πολλοί μικροί καθημερινοί κύκλοι εντάσσονται σε μεγαλύτερους γενικότερους κύκλους. Μια πορεία π.χ. είναι ένας χρόνος που ξεκινάει με την αρχή της και σταματάει όταν φτάσεις στον προορισμό. Το χρονικό αυτό γεγονός της πορείας εντάσσεται στον χρόνο της μέρας που πραγματοποιήθηκε. Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που σε πολλές φυλές η αναφορά στο παρελθόν γίνεται βάση βιωμάτων, γεγονότων και όχι με μέτρημα φεγγαριών ή εποχών.
    Η μεγάλη διαφορά μεταξύ του «κυκλικού» χρόνου και του δικού μας γραμμικού χρόνου είναι ότι στον «κυκλικό» χρόνο ζεις την ολοκλήρωση των πραγμάτων και αυτό σου δίνει μια ηρεμία σε αντίθεση με τον γραμμικό που έχει μια διαρκή εξέλιξη και αγωνία. Και το σημαντικότερο δεν μπορείς να δεις το τέλος. Πόσες φορές προσπαθούμε να θυμηθούμε πότε έγινε κάτι ενώ θυμόμαστε αυτό το κάτι. Η ανάμνηση του γεγονότος είναι πιο ανθρώπινη από την σκληρή αριθμητική καταμέτρηση του χρόνου. Θυμάμαι την γέννηση των παιδιών μου με χαρά αλλά η μέτρηση των χρόνων που πέρασαν με θλίβει προσωπικά.
    Άρα καταλήγω ότι ο χρόνος υπάρχει πάντα και είναι αυτό που ζούμε κάθε στιγμή. Ζώντας την κάθε στιγμή και αντιλαμβάνοντες την ολοκλήρωσή της ζούμε πραγματικά τη ζωή μας.

    • Καλημέρα και καλή χρονιά.

      Η απάντησή σου είναι ότι ζητούσα. Τέτοιες σκέψεις αναζητούσα, τέτοιες ψάχνω να βρω. Πραγματικά, μιλάμε για διαφορετική φιλοσοφία, για άλλη θεώρηση του χρόνου, ίσως και πιο «φιλοσοφημένη» σε σχέση με τη δική μας. Σε ευχαριστώ.

  6. Ο χρόνος σαν διάσταση υπάρχει κι εμείς περνάμε μέσα απο τον χρόνο.Κάνουμε τον μικρό ή μεγάλο μας κύκλο και φεύγουμε, ενώ ο χρόνος μένει αναλλοίωτος. Αν αναλογιστεί κανείς ότι τώρα η στιγμή αυτή χάθηκε στο χρόνο κι έρχεται το μετά, μπορεί να δει πως φεύγει ο χρόνος μας.Αρα αφού περνάμε μέσα απ τον χρόνο, πρέπει να προσέχουμε να μην χάνουμε τον πολύτιμο χρόνο μας σε πράγματα που δεν μας εκφράζουν.
    Την καλησπέρα μου

    • Είσαι σίγουρη δηλαδή Μαίρη ότι υπάρχει ο χρόνος; Έστω ως διάσταση; Και ότι όλο αυτό δεν είναι ένα παιχνίδι του μυαλού μας; Και όταν λες ότι ο χρόνος μένει αναλλοίωτος τι ακριβώς εννοείς;

      Ανταποδίδω την καλησπέρα 🙂

  7. Καλησπέρα Κώστα,
    σίγουρα δεν είμαι κάποιος που μπορεί να κατανοήσει τί είναι χρόνος, ένας προβληματισμός που έχει απασχολήσει πολλούς επιστήμονες και φιλοσόφους, όμως για ένα είμαι σίγουρος: Ότι ο χρόνος είναι αδυσώπητος.

    • Φίλε Νίκο, πραγματικά είναι δύσκολο να κατανοήσουμε το χρόνο. Πιστεύω ότι όσο κι αν προσπαθούμε, μόνο σε συμπεράσματα αναπόδεικτα θα καταλήξουμε… Αλλά, πράγματι, είναι αδυσώπητος ο χρόνος, αλλά και γιατρός συνάμα, έτσι δεν είναι;
      🙂

  8. Αααχ! Ο χρόνος! Πόσο μ’έχει ταλαιπωρήσει και μένα.
    Προσωπικά έχω καταλήξει στο ότι απλά είναι μια ανθρώπινη επινόηση, ίσως η πιο εγωιστική με την έννοια ότι δημιουργήθηκε απλά για να μας εξυπηρετεί, να μπορούμε να συνεννοούμαστε, να συνυπάρχουμε αρμονικά, να οργανώνουμε τη ζωή μας, να αναφερόμαστε σε γεγονότα που προηγήθηκαν και σ’αυτά που θ’ακολουθήσουν τοποθετώντας τα σ’ένα σημείο συγκεκριμένο της γραμμής του(αν μπορούμε να παρομοιάσουμε τον χρόνο με μια γραμμή, σαν την κέρινη γραμμή του Καβάφη) αλλά και γιατί δημιουργήθηκε με σημείο αναφοράς εμάς, το πεπερασμένο της ύπαρξής μας.
    Στην ουσία, συμπαντικά, μάλλον ο χρόνος δεν μετριέται, με την έννοια ότι δεν έχει αρχή, μέση και προφανώς τέλος. Βέβαια αστρονομικά υπάρχει η περιοδικότητα των κινήσεων και αυτό είναι ένα είδος χρόνου που μπορεί ν’αποτελέσει και μονάδα μέτρησής του. Όμως αποδεσμευόμενη από τη γήινη πραγματικότητα, νομίζω ότι ο χρόνος είναι απλά άπειρος, απέραντος, απεριόριστος και φυσικά άπιαστος.

  9. Άλλη μια γνώμη είναι η δικιά σου, Χρωματιστή, από εκείνες που αναζητούσα… Δεν μπορώ να συμπληρώσω κάτι άλλο, παρά μόνο ότι πράγματι ο χρόνος είναι άπιαστος!

    • Θωμάς
    • 6 Ιανουαρίου 2012

    Αγαπητέ Κώστα, ορμώμενος εν μέρει από τις απαντήσεις σου στους Zissispap και Χρωματιστή και γενικότερα από τις απαντήσεις και τα σχόλια που κάνεις στο μπλογκ σου, αλλά και από τη συζήτησή σου με τον Δημήτρη στο δικό του μπλογκ όπου μέσω ενός χιουμοριστικού αποφθέγματος φτάσατε να συζητάτε για το πόσο ακούμε τις απόψεις των άλλων και σε ποιο βαθμό αλλάζουμε τις δικές μας απόψεις ακούγοντας επιχειρήματα, θα ήθελα να αναφέρω ένα απόφθεγμα του αγαπημένου μου Άγγελου Τερζάκη που νομίζω ταιριάζει με την προσωπικότητά σου. Το απόφθεγμα λέει πως «από τους 10 ανθρώπους που σου ζητάνε τη γνώμη σου οι 9 το κάνουν απλώς για να σου πούνε τη δική τους γνώμη». Ειλικρινά έχω βαρεθεί στη ζωή μου να συναναστρέφομαι με αυτούς τους 9 ανθρώπους. Η δική σου περίπτωση είναι η σπάνια, γιατί είμαι πλέον σίγουρος πως είσαι ο ένας στους δέκα που όταν ζητάει τη γνώμη κάποιου το κάνει ακριβώς για αυτό το λόγο.

    • Θωμά μου, τα λόγια σου με κάνουν να κοκκινίζω!
      Δεν μπορώ να πω κάτι άλλο… 🙂

      (Υ.Γ. Διάβασες την απάντησή μου στο τελευταίο σου σχόλιο στο Δημήτρη; Θα ήθελα την άποψή σου…)

        • Θωμάς
        • 7 Ιανουαρίου 2012

        Φυσικά τη διάβασα και τη μελέτησα προσεκτικά αλλά ο Δημήτρης ήδη έβγαλε καινούρια ανάρτηση στην οποία θέλω να κάνω κάποιο σχόλιο σε σχέση με τη γλώσσα και ξέρεις πως κάθε σχόλιο που στέλνω μου παίρνει αρκετή ώρα να το ετοιμάσω κι έχω και μια ανάρτηση στα σκαριά που ήδη την έχω καθυστερήσει αλλά αφού επιμένεις θα σου πω κάτι που θεωρώ σημαντικό. Στο σχόλιό σου στο μπλοκ του Δημήτρη χρησιμοποιείς τη λέξη Φύση (αντί για Θεός) και τη λέξη «ανυπαρξία» εννοώντας προφανώς την ανυπαρξία της ψυχής μετά το θάνατο. Με συγχωρείς, φίλε Κώστα, αλλά είσαι κλασικός άθεος κι όσο κι αν προσπαθείς να το κρύψεις με ωραίο περιτύλιγμα (εννοώ τα υπέροχα που γράφεις για τον δικό σου Θεό), πιστεύω πως το αρχικό μου ερώτημα δεν υφίσταται πλέον αν δηλαδή πιστεύεις πως ο Θεός σου υπάρχει. Μα αν μιλάμε για τη Φύση, φυσικά υπάρχει, το ίδιο θα έλεγε κι ένας άθεος.

        • Φίλε μου Θωμά, επειδή η απάντησή μου είναι αρκετά μεγάλη, σου αφιέρωσα μια νέα ανάρτηση, την οποία θα βρεις εδώ. Σε ευχαριστώ για την ευκαιρία που μου έδωσες για να πω ότι πραγματικά αισθάνομαι…

  10. «Ο κάθε χρόνος είναι αληθινός, όμως οι αλήθειες τους δεν είναι οι ίδιες».

    Εγώ λέω να ‘παίξω’ με τις πιθανότητες του τι θα μπορούσε να είναι ο χρόνος, μιας και ήδη πήρες απαντήσεις για το αν υπάρχει. Και πιθανόν να το έχουμε ξανασυζητήσει αυτό το βιβλίο, αλλά αξίζει να επανέλθω: «Τα όνειρα του Αινστάιν» του Alan Lightman. Tο έχω λατρέψει και πιστεύω ότι θα σου αρέσει.

    Καλησπέρα..

    • Καλησπέρα Κατερίνα.

      Δεν πέρασες για καλό, πάλι σε έξοδα θα με βάλεις, χα, χα, χα… 🙂 Αυτή την περίοδο μελετώ τις κωμωδίες του Αριστοφάνη, υπάρχει κι ένας Καζαντζάκης στη σειρά, αλλά μου κίνησες την περιέργεια και σίγουρα στο προσεχές μέλλον θα το διαβάσω.

      “Ο κάθε χρόνος είναι αληθινός, όμως οι αλήθειες τους δεν είναι οι ίδιες”. Θα μπορούσες να το αναλύσεις περαιτέρω αυτό; Ακούγεται όμορφο κι αληθινό, αλλά κάθε άνθρωπος θα μπορούσε να το αναλύσει διαφορετικά. Άλλος θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι αναφέρεται στις διαφορετικές αξίες και κοινωνικές συμβάσεις κάθε εποχής, άλλος πάλι θα έλεγε ότι κάθε αλήθεια είναι αυτή που διαμόρφωνε τελικά τις εποχές και το χρόνο. Ή και κάτι άλλο ενδεχομένως… Θα ήθελα λιγουλάκι ακόμα μερικές κουβέντες, διάλογος να γίνεται… 🙂

  11. Αυτή η φράση Τελευταίε, είναι η ουσία του βιβλίου. Θα σου παραθέσω ένα απόσπασμα που αφορά την αλήθεια του ακίνητου χρόνου (μία απ’ τις εκδοχές για το τι θα μπορούσε να είναι ο χρόνος) και νομίζω θα καταλάβεις. Αντίστοιχα παραδείγματα έχει ο συγγραφέας και για τις άλλες θεωρίες του. Έχει να κάνει και με την ψυχολογική διάσταση της αντίληψης του χρόνου για την οποία κάνετε λόγο με τους σχολιαστές σου, παραπάνω.

    «Υπάρχει ένας τόπος όπου ο χρόνος είναι ακίνητος. Οι στάλες της βροχής μένουν μετέωρες 
    στον αέρα. Τα εκκρεμή των ρολογιών μαρμαρώνουν στη μέση της κίνησής τους. Οι σκύλοι 
    υψώνουν τη μουσούδα τους σε βουβά ουρλιαχτά. Οι οδοιπόροι στέκουν σαν στήλες άλατος 
    σε σκονισμένους δρόμους, με το ένα πόδι προτεταμένο λες και κρέμεται από σπάγκο. 
    Μυρουδιές από χουρμάδες, μάνγκο, κορίανδρο και κύμινο γεμίζουν το χώρο. 

    Ένας ταξιδευτής που πλησιάζει σ’ αυτόν τον τόπο κινείται ολοένα και πιο αργά, απ’ όποια 
    διεύθυνση  κι  αν  έρχεται. Οι χτύποι της καρδιάς του λιγοστεύουν, η αναπνοή του 
    επιβραδύνεται, η θερμοκρασία του πέφτει, οι σκέψεις του χάνονται, ώσπου φτάνει στο νεκρό 
    σημείο και σταματά. Αυτό το σημείο αποτελεί το κέντρο του χρόνου. Από δω, ο χρόνος 
    απλώνεται σε ομόκεντρους κύκλους. Στο κέντρο μένει ακίνητος, η ταχύτητά του αυξάνεται 
    αργά σε μεγαλύτερες διαμέτρους. 

    Ποιος άραγε έρχεται για προσκύνημα στο κέντρο του χρόνου; Οι γονείς με τα παιδιά τους, και 
    οι εραστές.

    (…) Στον τόπο όπου παγώνει ο χρόνος, βλέπει κανείς εραστές να φιλιούνται στις σκιές των 
    κτιρίων, σ’ έναν κρυσταλλωμένο εναγκαλισμό που δεν θα χαλαρώσει ποτέ. Ο αγαπημένος δεν 
    θα πάρει ποτέ τα χέρια του από εκεί όπου βρίσκονται τώρα, δεν θα επιστρέψει ποτέ το 
    φυλαχτό των αναμνήσεων, δεν θα ταξιδέψει ποτέ μακριά από την αγαπημένη του, δεν θα 
    ξεχάσει ποτέ να εκφράσει την αγάπη του, δεν θα ζηλέψει ποτέ, δεν θα ερωτευτεί ποτέ κάποια 
    άλλη, δεν θα χάσει ποτέ το πάθος τούτης της χρονικής στιγμής».

    Πήρες μια ιδέα; Έχει και τα καλά του ο ακίνητος χρόνος.. Καλό ξημέρωμα. 🙂

    • Κατερίνα, σε ευχαριστώ για την απάντηση. Διάβασα με πολύ προσοχή το απόσπασμα που παραθέτεις και διαπιστώνω ότι ο «ακίνητος» χρόνος είναι ένα σημείο στο χωροχρονικό συνεχές στο οποίο όλοι έχουμε βρεθεί ή θα θέλαμε να βρεθούμε! Θα το διαβάσω το έργο αυτό γιατί τώρα πια νομίζω ότι είναι κάτι παραπάνω από απλή περιέργεια… Έχω βέβαια να καταγγείλω το γεγονός ότι τόσο ο συγγραφέας του, όσο και ο Αϊνστάιν στα όνειρά του, έκλεψαν από την ανάρτησή μου το σημείο εκείνο που λέει ότι πρέπει να υπάρχει ένα σημείο «μηδέν», ένα άχρονο σημείο. Δεν ντρέπονται λίγο, σοβαροί άνθρωποι, χα, χα, χα… 😉

      Έχεις την καλημέρα μου.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: