Διάλογος.



Image: renjith krishnan / FreeDigitalPhotos.net

Με αφορμή τη συζήτηση που διεξήχθη στα ιστολόγια φίλων που παρακολουθώ περί του νέου νομοσχεδίου για την αναγκαστική δωρεά οργάνων, ήθελα να παραθέσω μερικές σκέψεις μου που αφορούν στο διάλογο.

Από το λεξικό θα δούμε ότι η λέξη προέρχεται από το ρήμα διαλέγω / -ομαι που θα πει συζητώ. Σημαίνει δηλαδή την ανταλλαγή πληροφοριών και ιδεών, τη συνομιλία, τη συζήτηση. Αν αφήσουμε έξω από αυτή την ανάρτηση το διάλογο που γίνεται τυπικά μεταξύ των ανθρώπων για λόγους ευγένειας, πχ. το καλημέρα, πως είσαι κλπ., και το διάλογο που γίνεται στα λογοτεχνικά έργα μεταξύ των πρωταγωνιστών, απομένει ο σοβαρός εκείνος διάλογος που γίνεται συνήθως για να επιλυθεί κάποιο πρόβλημα ή να ληφθούν αποφάσεις για κάποια μελλοντική ενδεχομένως ενέργεια.

Ο σωστός διάλογος έχει αρχή, μέση και τέλος. Για να υπάρξουν όμως όλα αυτά πρέπει να τεθεί σε σωστές βάσεις, με ανοιχτό μυαλό και να μην είναι απλώς ένας διάλογος μεταξύ κωφών. Διότι διάλογος κατά βάση σημαίνει περισσότερο ακούω και λιγότερο μιλάω. Κι όσο κι αν ακούγεται οξύμωρο, ο διάλογος απαιτεί μονολόγους. Οι μονόλογοι όμως γίνονται για να μεταδοθεί η πληροφορία την οποία ο ακροατής ΠΡΕΠΕΙ να ακούσει και να κατανοήσει κι όχι απλώς να περιμένει τη σειρά του για να αντιτείνει τα δικά του επιχειρήματα χωρίς να λάβει υπόψη τη γνώμη των συνομιλητών του.

Ένα άλλο καίριο χαρακτηριστικό του διαλόγου είναι η υπομονή. Χωρίς αυτή δεν υπάρχει διάλογος αλλά φωνές διάσπαρτες, ειδικά όταν ο ένας μιλάει πάνω στον άλλο. Και τούτο δεν ισχύει μόνο στον προφορικό διάλογο, αλλά και σε εκείνον που γίνεται και γραπτώς μέσω των σχολίων των ιστολογίων εν προκειμένω. Διότι, αν κάποιος θέσει ένα ζήτημα και πριν απαντηθεί περάσουμε σε άλλο και κατόπιν επανέρθουμε στο παλιό κι εντωμεταξύ εμφανιστεί κι ένα καινούριο, τότε μιλάμε για ατάκτως ειρημένες, αν μου επιτρέπεται ο όρος, απόψεις που δε βγάζουν νόημα ούτε καν για κάποιον εξωτερικό παρατηρητή. Μια τέτοια παρεκτροπή προδίδει είτε ομιλητή χωρίς παιδεία είτε ομιλητή χωρίς παιδεία.

Κατά τη γνώμη μου, όταν κάποιος εισέρθει στη διαδικασία του διαλόγου, πρέπει να έχει το εξής σκεπτικό: Παίρνω μέρος στη συζήτηση για να δώσω στον εαυτό μου μια ευκαιρία να μάθει κάτι που δεν ήξερε κι ενδεχομένως αν ο «αντίπαλός» μου έχει ισχυρά επιχειρήματα θα με πείσει. Διότι αν κάποιος πάρει μέρος στο διάλογο με σκεπτικό μόνο και μόνο να πείσει χωρίς να έχει αφήσει κανένα περιθώριο για να πειστεί, τότε ο διάλογος αυτός καθαυτός έχει χάσει το νόημα και την αξία του πριν καλά καλά ξεκινήσει. Ένα χαρακτηριστικό τέτοιο παράδειγμα είναι οι συζητήσεις που γίνονται για την πολιτική ή καλύτερα για την κομματική τοποθέτηση των πολιτών σ’ αυτή τη χώρα. Δεν υπάρχει καμιά περίπτωση κάποιος που υποστηρίζει το ένα κόμμα να δεχτεί την επιχειρηματολογία του αντίθετου πολιτικού σχηματισμού, ακόμα κι αν αυτή είναι σωστή. Αντί αυτού, θα επιχειρήσει να βρει μεμπτά στοιχεία και με ανούσιες αναφορές στο παρελθόν θα προσπαθήσει να μειώσει την αξία των λεγομένων του συνομιλητή του. Πράγμα ανούσιο που δε βοηθά κανένα, πολύ δε περισσότερο τη δημοκρατία. Κι όμως έχει καθιερωθεί και είναι πλέον αναμενόμενη ως εξέλιξη ενός τέτοιου διαλόγου, ατελέσφορου δυστυχώς τις περισσότερες φορές και σίγουρα ανάξιου και παθογενούς.

Η ανάπτυξη του θέματος απαιτεί από τον ομιλούντα μια σχετική γνώση του προς συζήτηση θέματος. Παρατηρούμε όμως σε πολλές περιπτώσεις να γίνεται διάλογος ανάμεσα σε ανθρώπους που ουδεμία σχέση και γνώση έχουν με το αντικείμενο και αντί αυτού χρησιμοποιούν διάφορες σοφιστείες προκειμένου να επιβληθούν. Αντί δηλαδή να μάθουν κάτι νέο και να εμπλουτίσουν τη γνώση τους, προτιμούν να σταθούν απλώς απέναντι από τον ομιλούντα χάρη στη μεγάλη ηλιθιότητα που τους διακρίνει.
Ο διάλογος απαιτεί πάνω απ’ όλα ειλικρίνεια. Αν κάποιο από τα συνδιαλεγόμενα μέρη υποκρίνεται, τότε έχουμε να κάνουμε απλώς με παράλληλους μονολόγους που δεν οδηγούν πουθενά. Τέτοιου είδους συζητήσεις όχι μόνο δεν αποφέρουν κάποιο κέρδος αλλά μπορεί να είναι και ζημιογόνες. Το σίγουρο είναι πάντως ότι έχουμε να κάνουμε με χάσιμο χρόνου.

Ξεφεύγοντας από το γραπτό διάλογο που διεξάγεται στα ιστολόγια και μιλώντας για τον προφορικό, αν αποστασιοποιηθούμε από τη διαλογική ανάπτυξη των επιχειρημάτων που ξεδιπλώνουν οι ομιλητές θα παρατηρήσουμε και κάποια άλλα χαρακτηριστικά, τα οποία μπορούν να αποτελέσουν εν δυνάμει δείκτες της ποιότητας τόσο του διαλόγου όσο και της πληροφορίας που συζητιέται. Ένας ομιλητής για παράδειγμα που είναι νευρικός προδίδει την έλλειψη γνώσης ή έστω σωστής θεμελίωσης των επιχειρημάτων του, σε αντίθεση με κάποιον που μιλάει ήρεμα και οποίος με αυτόν τον τρόπο δείχνει σιγουριά κι έτσι το μήνυμά του γίνεται πιο εύκολα αποδεκτό και παραδεκτό από το κοινό του. Η γλώσσα του σώματος επίσης παίζει σημαντικό ρόλο ιδιαιτέρως δε οι κινήσεις των χεριών αλλά και οι εκφράσεις του προσώπου. Ο αδύναμος ομιλητής συνήθως προδίδεται από το σώμα του που κάνοντας αδέξιες κινήσεις κι εκφράσεις προσπαθεί να κρύψει την έλλειψη επιχειρημάτων.

Για μένα ο σωστός διάλογος συνοψίζεται ως εξής: Ακούω χωρίς να διακόπτω – Παραθέτω την άποψή μου χωρίς να ανέχομαι διακοπές – Είμαι σαφής και λιτός – Ρωτάω – Σκέφτομαι –Αποδέχομαι το αποτέλεσμα.

Για να επανέρθω στο έναυσμα αυτής της ανάρτησης, παρά τη διαφορετικότητα με την οποία έχουν εκφραστεί οι άνθρωποι που παρακολουθώ στα ιστολόγιά τους, ο διάλογος τους έχει να επιδείξει ισχυρές προσωπικότητες και σοβαρά επιχειρήματα, πάνω απ’ όλα όμως δείχνει τη θέληση για συζήτηση, η οποία είναι πολύ σημαντική ακόμα κι αν τελικά δεν έχουμε καταλήξει κάπου με σαφήνεια.

Κλείνοντας, θα ήθελα να τολμήσω μια προτροπή. Ας μπούμε για λίγο στη θέση του άλλου κι ας σκεφτούμε τα επιχειρήματα που επικαλείται, αλλά ειλικρινά και με ανοιχτό μυαλό.

 

Advertisements
  1. Οι παρατηρήσεις σου Κώστα αναμφισβήτητα σωστές, και το ένα αποτέλεσμα των ανεπαρκειών που καυτηριάζεις είναι, μου φαίνεται, ότι, όπως λες «τέτοιου είδους συζητήσεις μπορεί να είναι ζημιογόνες». Αν μάλιστα υποθέσει κανείς ότι η γενικότερη συμπεριφορά προδίδει και κάποιο γνώρισμα της κοινωνίας η οποία θρέφει τέτοιου είδους διαγωγή, η ζημία που επικαλείσαι, άμεσα ή έμμεσα προερχόμενη από τις ελλείψεις αυτές μπορεί να τεκμηριωθεί από την συνολική κατάσταση της κοινωνίας.

    Να προσθέσω ότι, κατά την γνώμη μου υπάρχουν συχνά συγκεκριμένοι λόγοι για τους οποίους υπάρχουν τα προβλήματα που καυτηριάζεις, ο κεντρικότερος των οποίων είναι η προσωπική ανάγκη ενός των συζητητών να εισάγει τον εαυτό του στην συζήτηση όχι τόσο από ενδιαφέρον για το θέμα, αλλά από ανάγκη επικύρωσης της εικόνας που έχει (ή δεν έχει) μέσα του για τον εαυτό του –τότε, η συζήτηση δεν είναι συζήτηση, ούτε καν παράλληλοι μονόλογοι, γιατί τα αυτιά του ακούν μόνο τα χειροκροτήματα που ηχούν μέσα στον ίδιο του τον νου.

    • Δημήτρη θα συμφωνήσουμε πλήρως, ειδικά ως προς το μέρος που αναφέρεις ότι ο διάλογος ενίοτε γίνεται απλώς για να εισάγει κάποιος τον εαυτό του στη συζήτηση. Εκεί πράγματι δε μιλάμε καν για διάλογο αλλά για καταστάσεις που απέχουν πολύ από αυτόν. Είναι πολύ εύστοχη η παρατήρησή σου πραγματικά και συμπληρώνει το κείμενό μου άψογα.

    • Φίλε μου Κώστα, πραγματικά πιστεύω ότι έτσι είναι όπως τα λες στην ανάρτησή σου και στην απάντησή σου, εδώ. Και, πιστεύω ότι πάντα υπάρχει αποτέλεσμα. Και η πρόοδος, και η συντριβή, η οπισθοδρομικότητα, και η στασιμότητα, είναι όλα πιθανά αποτελέσματα, και το κάθε ένα μπορεί να φέρει στο σύνολο της ομάδας και πράγματα καλά και πράγματα ανεπιθύμητα. Ο φαύλος κύκλος δημιουργείται όταν η ομάδα που υποφέρει αδυνατεί να κατανοήσει ότι οι συνθήκες της ζωής, κάθε δεδομένη στιγμή, είναι στις περισσότερες περιπτώσεις αποτέλεσμα της ποιότητας του διαλόγου τους -ή των δικαιολογιών τους. Στο μπέησμπωλ λέγεται κάτι που είναι μέρος της κουλτούρας των παικτών και των θεατών: «Δεν είναι δεκτά τα δάκρυα στο μπέησμπωλ».

      • Ακριβώς. Τα δάκρυα δεν είναι δεκτά. Οφείλουμε να κάνουμε τις σωστές ενέργειες από πριν…

        Αλλά το λάθος πρέπει να συγχωρείται…, έτσι δεν είναι;

      • Καλέ μου φίλε, και σ’ αυτό έχει απάντηση το μπέησμπωλ: Μπορείς να κάνεις τρείς προσπάθειες και λάθη στις δύο πρώτες. Στο τρίτο λάθος βγαίνεις και περιμένεις την σειρά σου να ξαναπροσπαθήσεις αν προλάβει να ξαναέρθει η σειρά σου. Αυτό αν αποκρούεις την μπάλα. Αν είσαι στο πεδίο και κάνεις λάθος πιάνοντας ή περνώντας την μπάλα σε άλλον, το λάθος σου καταγράφεται σαν μονάδα λάθους και αυτή η πληροφορία δένεται με το σκορ της ομάδας σου.

  2. Σε γενικές γραμμές δεν ξέρω αν υπάρχει κάποιος που θα διαφωνήσει. Πλην εμού φυσικά… Τι νόμιζες, πάλι ναι θα πω;
    Ο διάλογος στα ιστολόγια έχει φοβερές ιδιαιτερότητες. Κατ’ αρχήν δεν είναι απλός συνηθισμένος διάλογος καθώς προϋποθέτει την ανάγνωση και κατανόηση της «εισήγησης», της σκέψης, της ιδέας/γνώμης του γράφοντος. Από την άλλη, οι σχολιαστές, αφήνουν σχόλιο. Λίγοι έχουν στόχο το διάλογο (φαίνεται από το πόσο επανέρχονται στο ίδιο Post για να δουν τι απάντησες και να ανταπαντήσουν). Έτσι, ουσιαστικά είναι δύο ειδών οι σχολιαστές (ο Δημήτρης -που επιστρέφει πάντα-, ο Φούφουτος που μπήκε, διάβασε και άφησε ένα σχόλιο σκόρπιο, απαντά ο Δήμος, επιστρέφει ο Δημήτρης, εμφανίζεται ο Α, εμφανίζεται ο Β, σχολιάζει ο δείμος, επιστρέφει ο Δημήτρης κλπ). Οπότε είναι λογικό να μη γίνεται ένας πλήρης διάλογος.
    Άλλοτε ένα κείμενο μπορεί να ικανοποιεί τόσο έναν αναγνώστη που μονολεκτικά να σχολιάσει. Άλλοτε ίσως το κάνει από ευγένεια (όχι ότι τούτο είναι διάλογος, αλλά μια πραγματικότητα των ιστολογίων που δεν αλλάζει όσο επεκτείνεται ο χώρος). Σε αυτά βέβαια, εμφανίζονται οι άγριοι, φανατισμένοι, μισαλλόδοξοι -αναλόγως βέβαια- «ανώνυμοι», θρασύδειλοι κι ανίκανοι να εκθέσουν μία ολοκληρωμένη άποψη σε δικό τους ιστολόγιο. Ο ιστολογικός διάλογος διαφέρει τρομακτικά από τον προφορικό.

    • Δείμο, κατ’ επάγγελμα διαφωνούντα, σίγουρα ο διάλογος μέσα στα ιστολόγια διαφέρει από τον προφορικό, αλλά πάντα κάποιοι στοιχειώδεις έστω κανόνες πρέπει να τηρούνται. Τουλάχιστον από το μέρος του οικοδεσπότη, ο οποίος οφείλει να απαντήσει σε όλους, και στο Δημήτρη και στον περαστικό αλλά και στον φανατικό. Διότι ακόμα κι ένα σχόλιο αν απαντηθεί αποτελεί με την απάντησή του, νομίζω, ένα στοιχειώδη διάλογο.

      • Ναι, σε τούτο δε θα διαφωνήσω (μάλλον με βλέπω στην ανεργία, χάλασε το επάγγελμα). Φυσικά και κάθε σχόλιο συμβάλλει υποτυπωδών στο διάλογο. Απλά είναι τόσες οι φορές που δε γίνεται διάλογος. Είναι σαν εκείνο, που έγραφα, για το διαδικτυακό λαϊκισμό.

  3. Δείμο, νομίζω ότι είχε γίνει ένας καλός διάλογος πάντως στην ανάρτηση που αναφέρεις…

    • Στο λαϊκισμό, εννοείς; Ναι εκεί έγινε. Γενικά δεν έχω παράπονο από το δικό μου ιστολόγιο. Βλέπεις το ύφος και η στάση του κάθε οικοδεσπότη επηρεάζει άμεσα τους σχολιαστές (το βλέπεις κι εσύ και άλλοι φίλοι). Υπάρχουν όμως δεκάδες ιστολόγια που αποφεύγουν με κάθε τρόπο το διάλογο…

      • Αυτοί που αποφεύγουν το διάλογο δε νομίζω ότι είναι άξιοι να δημοσιεύουν τίποτα. Διότι, ο λόγος της ύπαρξης του ιστολογίου, κατά τη γνώμη μου, είναι η ανταλλαγή απόψεων μετά την προβολή των σκέψεων του συντάκτη του. Αλλιώς καλύτερα να πάρουμε ένα χαρτί στο σπίτι μας και να γράφουμε ότι θέλουμε… Ή να βάλουμε τον τίτλο «δημοσιογραφικό ιστολόγιο», γιατί σ’ αυτού του είδους τα ιστολόγια διάλογος δεν υπάρχει…

  4. @ thinks: Φίλε μου Δημήτρη, από εκεί που δεν ασχολούμουν καθόλου με τα σπορ θα με κάνεις ειδήμονα!!!

    Στην πραγματική ζωή πάντως συμβαίνει το εξής με εμένα: Όταν κάνω κάποιο λάθος διότι δεν έδωσα την προσοχή που έπρεπε, δε συγχωρώ τον εαυτό μου με τίποτα. Αν δε κάνω το ίδιο λάθος δεύτερη φορά είμαι ικανός να ανοίξω ένα κελί και να μπω μόνος μου στη φυλακή μέχρι να συνετιστώ!!! Αν κάποιος άλλος κάνει λάθος και είναι εις βάρος μου τον συγχωρώ σχεδόν αυτόματα. Αν όμως στη δουλειά μου έχω συνεννοηθεί και έχω κάνει σαφές και κατανοητό το στόχο ή τη μέθοδο για κάτι και ο άλλος κάνει λάθος θυμώνω αφάνταστα. Ειδικά με μερικούς ανθρώπους που τα λέμε δέκα φορές τα ίδια πράγματα κι εξακολουθούν να κάνουν λάθος, τότε ενδεχομένως μπορεί να τον συγχωρήσω αλλά αυτομάτως τον διαγράφω από συνεργάτη. Σ’ αυτό το τελευταίο είμαι απόλυτος, κακώς μεν, αλλά έτσι είμαι… Και τις τελευταίες δυο βδομάδες στη δουλειά με ένα τέτοιο σενάριο παλεύω… Αν δημοσιεύσω τι έχουν δει τα μάτια μου τις τελευταίες μέρες θα γελάσει πολύς κόσμος μέχρι δακρύων…

    • Από προσωπική, και φυσικά υποκειμενική, επιλογή εφαρμόζω πολύ συχνά τους όρους του μπέησμπωλ, όπως είναι καθημερινός κανόνας για πάμπολλους Αμερικανούς. Σε συμβούλια στο γραφείο όλο όροι του μπέησμπωλ χρησιμοποιούνται. Γι αυτό το είχα βαπτίσει «Το Παιγνίδι της Ζωής» σε μια ανάρτησή μου. Διαβάζοντας τι γράφεις, θα έλεγα ότι ίσως να είσαι πιο αυστηρός απ’ ότι θα ήμουν εγώ με τον εαυτό σου, και λιγότερο αυστηρός από ότι θα ήμουν εγώ με τους άλλους. Ούτε θα μαστίγωνα την πλάτη μου, ούτε θα έλεγα στον άλλο συνέχεια ότι εντάξει δεν πειράζει κλπ. Παν μέτρον άριστον 😉

      Διαγραφές κάνω κι εγώ. Αλλά μόνο πλέον ή από αυτοάμυνα, ή επειδή φαίνεται ότι ποτέ δεν θα αλλάξει μια συγκεκριμένη κατάσταση.

      Και από ιστορίες του γραφείου να γελάσουμε, άλλο καλό! Αμ δε θά ‘ρθουμε στη Λαμία;! Πάντως, αν γελούσα με σχόλια συζητητή μου, τότε θά ‘πρεπε να με διαγράψει.

  5. ΤΕΛΕΥΤΑΙΕ ΧΑΙΡΕ!!!

    Θυμηθηκα τωρα την πρωτη διαδικτυακη μας επαφη.
    Ρωτουσες …ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΛΟΓΩΝ ΜΟΥ…ΔΙΚΑΙΑ…

    Εγω που δυστυχως …ΔΥΣΚΟΛΑ ΑΚΟΥΩ…
    ΞΕΠΕΦΤΩ…
    ΕΙΜΑΙ ΟΜΩΣ ΑΥΣΤΗΡΟΣ (με τον εαυτο μου)για οσους με επισκευθηκαν…
    ΠΑΝΤΑ ΑΠΑΝΤΩ…ΕΚΤΕΤΑΜΕΝΑ…

    Καποιες φορες ΕΙΜΑΙ ΑΠΟΚΡΟΥΣΤΙΚΑ ΚΥΝΙΚΟΣ…ΑΛΛΕΣ ΦΟΡΕΣ ΑΝΟΗΤΑ «ΑΘΥΡΟΣΤΟΜΟΣ»…

    Σε ολα ΟΣΑ ΘΙΓΕΙΣ ΠΙΟ ΠΑΝΩ ΣΥΜΦΩΝΩ!!!

    ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ

    • Γειά σου Γιατρέ μου αθυρόστομε…

      Ο διάλογος, αν γινόταν με τη μορφή μου εσύ απαντάς στα σχόλια θα είχε ένα ακόμα θετικό: Θα ήταν και οπτικά (αν ήταν γραπτός) όμορφος ή ακουστικά εύηχος αν γινόταν δια ζώσης…

      Αλλά Γιατρέ μου, πρέπει να μάθεις να ακούς, αφού όπως λες δύσκολα το κάνεις αυτό. Νομίζω ότι χάνεις την ουσία του διαλόγου…

    • Καρυάτιδα Ακροπολίδου
    • 13 Απριλίου 2011

    Γειά σου Στρατηγέ!
    Μεγαλώνοντας ακούω περισσότερο και μιλώ λιγότερο..(με φαντάζεσαι στα νειάτα μου?)
    Πείθομαι δύσκολα, μόνο όταν έχεις δυνατά επιχειρήματα και αφού τα ελέγξω…

    Τα παραπάνω που μας εξομολογείται ο γιατρός χαρακτηριστικό γνώρισμα πολλών του επαγγέλματός του αλλά και της γενιάς του.
    Ομως δεν πιστεύω ότι είναι έτσι τα πράγματα για κείνον, απλά του αρέσει ν’αυτομαστιγώνεται κάθε τόσο! 🙂

    • Κάρυ, φαντάζομαι…, στα νιάτα σου δε θα άφηνες κανένα να μιλήσει… 😉

      Άμα αρέσει στο γιατρό να αυτομαστιγώνεται να του κάνουμε δώρο ένα μαστίγιο…!!!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: